|
1.
Gh'ea na vòtta ...
... n'rè, ... na
prinçipessa - vegnieiva da dî a quelli che lëzan.
Nà! Ve séi sballiæ. Gh'ea
na vòtta n'tòcco de legno, pròppio de quelli che d'inverno se mette inta
stiva ò into camin da dâghe feugo pe ascädâ a casa. No sò comm'a segge
anæta, ma n'bèllo giorno quello tòcco de legno o l'é finìo inta buttega
de'n vëgio bancâ ch'o se ciamava Tōgno ma tutti ghe dïvan Sciô Çëxa pe via
ch'o l'aiva sempre a ponta do naso rossa comme na çëxa meujja.
O Sciô Çëxa, quand'o
vedde quello tòcco de legno, o se fretta e moen da quante o l'é contento e
o môrmoa:
- Sto legno o l'é arrivòu
giusto 'n tempo, g'hò da fâ na gamba a na tōa.
E, intanto ch'o dixe
coscì, o piggia n'piccòsso ben moòu pe levâghe a scòrsa e fâlo ciù sottî ma,
quand'o fà pe dâghe a primma piccossâ, o l'arrèsta cö brasso pe l'äja perché
o l'ha sentìo na voxinha ch'a dïva:
- No piccâme coscì fòrte
!
Poei pensâ comm'o gh'é
arrestòu quello bravo vëgio do Sciô Çëxa. Pe vedde de dond'a vegniva quella
voxinha o s'ammìa 'n gio, o l'ammìa sott'ao banco e inte l'armäjo, o l'arve
a pòrta pe ammiâ insciä stradda, ma no gh'é d'ànima viva. Cōse sajâ stæto
alloa?
-Hò capìo - o dixe rïendo
e grattandose a perrucca - se vedde che quella voxe me l'hò assunnâ. Anemmo
avanti cö travaggio.
O l'agguanta torna o
piccòsso e o l'attacca a desgrosciâ o tòcco.
- Ajja, ti m'æ fæto mâ! -
a cria torna quella voxinha.
Sta vòtta o Sciô Çëxa o
gh'é arrestòu, co-i euggi feua dä tésta dä poìa, a bocca averta e a lengua
ch'a ghe pendeiva comme quella de'n can. Appenha o se repiggia n'pō, co-a
voxe ch'a trémma, o se mette a checchezzâ:
- Ma, ma, ma de dond'a
l'é sciortìa sta voxe ch'a dïva "ajja"? Chì no veddo nisciun. No sajâ miga
sto çeppo ch'o l'ha imparòu a cianze comme n'figgieu? No ghe pòsso credde.
Questo chì o l'é n'tòcco de legna da bruxâ comme i ätri, che se ti ö metti
into feugo ti ghe fæ boggî na pignatta de faxeu.Ò se no, ... che ghe segge
quarchedun ascoso drento? Pëzo pe lê! Òua ö metto a pòsto mì!
E o l'abbranca con tutte
doe e moen quello pōvio tòcco de legno e o se mette a piccâlo sensa pietæ
contra e miäge da stansia. Pòi o stà a sentî se gh'é quarche voxe ch'a se
lamenta. O l'aspëta n'menuto, doî, çinque, dexe ... ma no succedde ninte.
-Hò capìo - o dixe
çercando de rie e co-e moen inta perrucca, - se vedde che quella voxe me
l'hò inmaginâ. Anemmo avanti.
E, dæto che gh'é vegnùo
na poìa da òrbi, o preuva a cantâ pe fâse n'pō coraggio. Mettendo da parte o
piccòsso, o piggia 'n man o cionetto, o l'attacca a cionâ sciù e zù e tōu-lì
ch'o sente torna a voxe ch'a rie e a dixe:
- Ciantila n'pō, ti me fæ o bollìtigo insciä
pansa!
Sta vòtta o Sciô Çëxa,
meschin, o gh'é arrestòu brasòu comme s'o fisse stæto toccòu da n'lampo.
Quand'o l'ha averto torna i euggi o s'é attrovòu assettòu pe tæra. O gh'aiva
na faccia ch'o no paiva manco ciù lê e a ponta do seu naso, pe-a poìa, da
rossa ch'a l'ea a l'ea finha diventâ bleu.
2.
Inte quello momento
piccan ä pòrta.
- Vegnî, vegnî - dixe o
bancâ sens'aveighe a fòrsa de stâ sciù in pê.
L'intra inta buttega
n'vëgio tutto regaggìo ch'o se ciamava Beppin ma i figgieu do pàise, quande
voeivan fâlo arraggiâ, ghe dïvan Polentin pe via da seu perrucca giäna comme
a polenta. Lê o ghe pativa. Guai a ciamâlo Polentin. O diventava na béstia e
no gh'ea ciù nisciun bon a tegnîlo.
- Bongiorno, Tōgno - o
ghe dixe.- Cōse ghe fæ pe tæra coscìe?
- Mostro a parlâ ae
formïgoe.
- Ma che bravo!
- Chi l'é ch'o v'ha
portòu chìe?
- E gambe! ... Ma son
vegnùo da Voî pe domandâve n'piaxei.
- E va ben, sentimmo -
risponde o bancâ stando sciù inscë zenogge.
- Stamatin m'é vegnùo
n'idea. Hò pensòu de fâme n'bèllo marionetto de legno, ma n'marionetto
speciale, ch'o sacce ballâ, bàttise co-a sciabbra e fâ i säti mortali. Con
lê veuggio gïâ o mondo e guägnâme da mangiâ e da beive. Cōse ve ne pâ?
- Bravo, Polentin!- a
cria quella voxe che no se poeiva capî de dond'a vegnisse.
Sentindose ciamâ
Polentin, o Beppin dä raggia o vëgne rosso comme n'pëvion e o dixe ao bancâ:
- Perché me piggiæ 'n
gio?
- Ve piggio 'n gio?
- M'ei dïto Polentin.
- No
son stæto mì.
- Pe fòrsa che séi stæto
Voî.
- Nàe!
- Scìe!
- Nàe!
- Scìe!
E, ascädandose sempre ciù
tanto, da-e paròlle passan ai fæti e, piggiandose pōu còllo, se sgraffìgnan,
se mòrdan e s'abborlattan.
Finìo de piccâse, o Tōgno
o s'attreuva 'n man a perrucca giäna do Beppin, e quell'ätro o s'accòrze
d'aveighe 'n bocca a perrucca grixa do bancâ.
- Dæme 'nderrê a mæ
perrucca! - cria o Tōgno.
- E Voî dæme a mæ e femmo
paxe.
I doî vëgi se scangian e
seu perrucche, se dan a man e zùan de restâ amixi pe sempre.
- Alloa, Beppin - dixe o
bancâ pe fâ vedde ch'o no l'é ciù arraggiòu - quæ o l'ea o piaxei che voeivi
da mì?
- Voeivo n'pō de legno da
fâ o mæ marionetto. Mòu dæ?
O bancâ, tutto contento,
o va a piggiâ quello tòcco ch'o gh'aiva fæto attrovâ tanta poìa ma, quand'o
sta pe consegnâlo a l'amigo, o tòcco o dà n'scrollon ch'o ghe scappa de'n
man e o va a sbatte intë cavigge do Beppin.
- Che gaibo che gh'ei a
regalâ a ròba! M'ei fæto vegnî rango.
- Ve zuo che no son stæto
mì!
- E chi l'é stæto alloa?
- L'é tutta corpa de sto
legno chìe.
-
Ö sò che l'é
stæto o
legno, ma séi Voî
che me l'ei tïòu
intë gambe.
- Ma mì no l'hò tïòu.
- Bōxardo!
- No m'offendei, che ve
ciammo Polentin, séi!
-
Ase!
- Polentin!
Sentindose torna ciamâ
Polentin, quello lì o no g'ha ciù visto, o s'asbrìa addòsso ao bancâ,
e zù bòtte da òrbi.
Finìo de piccâse, o Tōgno
o s'attreuva doé sgraffigneujje in ciù insciö naso e o Beppin doî pomélli in
meno insciö gipponetto. Coscì, fæto patta, se dan a man e se zùan de restâ
amixi pe sempre. O Beppin o piggia o seu legno e, dixendo graççie ao Tōgno,
ranghezzando o se ne va a cà seu.
3.
A casa do Beppin a l'ea
na stansietta ch'a piggiava luxe da n'sottoscaa. De mobilia gh'ea solo na
caréga, un létto e na tōa. Insciä miägia de fronte se vedeiva n'camin cö
feugo aççeiso, ... ma o feugo o l'ea disegnòu, e anche a pignatta ch'a ghe
boggiva 'nçimma cacciando feua na nüvia de fumme, a l'ea n'bèllo disegno.
Appenha arrivòu a casa, o
Beppin o piggia i arneixi e o se mette a fabbricâ o seu marionetto. O ghe fa
a tésta, i cavélli, i euggi, ... e o s'accòrze che i euggi l'ammìan. Pòi o
s'accòrze che o naso ch'o l'ha appenha fæto o se mette a cresce; o ghe dà
n'taggio, ma ciù ö taggia e ciù o diventa longo. Dappeu, a bocca: a no l'é
manco ancon finìa, ch'a comensa a rie, a piggiâlo 'n gio, e a tïâ feua a
lengua.
O Beppin o fa mostra de
ninte e o va avanti a fâ o còllo, e spalle, o stéumago e e brasse. Appenha
finìo e moen, o se sente portâ via a perrucca:
- Dammela 'nderrê,
sùbito!
Ma o marionetto o s'ä
mette insciä tésta, restandoghe sotta squæxi soffocòu. O Beppin o se sciuga
na lägrima e ghe vëgne da dî:
- Pinòsso!,
mæ figgieu cao. No t'aivo manco ancon misso n'nomme, no t'hò manco ancon
finìo e tì zà ti manchi de rispètto a teu poæ!
Restava da fâ e gambe e i
pê. Tempo de finî, e o Beppin o se sente arrivâ n'cäso insciä faccia.
- O me stà ben. Gh'aivo
da pensâghe primma, ōrmai l'é tròppo tardi òua.
O piggia o marionetto e ö
mette in pê pe tæra pe mostrâghe a camminâ. In quattro e quattr'eutto o l'é
bon a camminâ da lê, o cöre pe-a stansia e pòi o piggia a pòrta e o scappa.
O Beppin o ghe cöre
appreuvo, ma o Pinòsso o l'é ciù svèlto e o fa di botti comme na levre.
- Piggiælo! Piggiælo! - o
crïava l'òmmo. Ma e gente se metteivan a rie.
Insciä fin l'arriva
n'carabinê che, sentindo tutto quello bordéllo e pensando che fisse
n'cavallo scappòu ao padron, o se cianta co-e gambe larghe in mëzo ä stradda
deciso a fermâlo.
O Pinòsso o pensava, de
passâghe in mëzo a-e gambe, ma o carabinê ö piggia fàçile pòu naso (longo
ch'o paiva fæto appòsta) e ö consegna ao seu padron.
- Vëgni a cà, che femmo i
conti! - Ma o Pinòsso o s'accoëga longo pe tæra e o no veu anâ.
- Pōvio marionetto! -
dixan e gente. - Quell'òmmo o l'é bon a taggiâlo in tanti menissi se gh'òu
làscian!
Han fæto tanto e n'han
dïto tante che o carabinê o l'ha lasciòu lìbero o Pinòsso e o l'ha portòu in
prexon, ch'o no saiva ciù cōse dî, seu
poæ.
4.
Quello diao de'n Pinòsso
o s'asbrìa a corrî pe-i campi, sätando miägette, buschi e rianélli comme
n'cravon sarvægo scorrìo dai caccioei.
Quand'o l'arriva davanti
a cà seu o l'attreuva a pòrta arrembâ. O-ä sponcia, o l'intra e o dà o færo
mòrto. Pòi o s'assétta pe tæra tutto contento. Ma a dua pòco, perché inta
stansia ch'é quarchedun ch'o fa:
- Crî crî ...
- Chi gh'é che ciamma? -
se domanda o Pinòsso pin de poìa.
- Son mìe!
O Pinòsso o se gia e o
vedde n'gròsso grillo ch'o s'arrampinha adaxo sciù pe-a miägia.
- E tì chi t'ê? - o ghe
fa.
- Me ciamman Grillo
Parlante e staggo inte questa stansia da ciù de çent'anni.
- Da ancheu però sta chì
a l'é casa mæ - ghe risponde o marionetto - e ti me devi fâ o piaxei
d'anâtene.
- Me ne vaggo, ma primma
beseugna che te digghe a veitæ ciù gròssa: guai ai figgieu che se regìan a
seu poæ e seu moæ e che scappan da casa!
- Canta pure quello che
ti veu, Grillo, tanto mì doman me ne vaggo, sedonca fasso a fin che fan
tutti i figgieu: me mandan a scheua a me tocca studiâ. Mì no ghe n'hò
pròppio coæ, m'é ciù cao corrî appreuvo a-e farfalle, montâ inscï
ærboi e portâ via i ōxelletti dai nii.
- Che nescio che t'ê!
Faxendo coscì, da grande te piggïàn tutti in gio. Se no te piaxe anâ a
scheua, armeno impara n'mestê, tanto da guägnâte da vive.
- Ti veu che tōu digghe?
- ghe fa o Pinòsso.- De tutti i mestê che gh'é, ghe n'é ùn solo ch'o me va
ben: quello de mangiâ, beive, dormî, demoâme e fâ o pellandron dä mattin ä
sejja!
- Quelli che fan coscì
finiscian a l'uspiâ ò in prexon. Pōvio Pinòsso, ti me fæ pròppio penha.
- E perché te fasso
penha?
- Perché t'ê n'marionetto
e, specialmente, ti gh'æ a tésta de legno.
Sentindo sta paròlla o
Pinòsso o s'arraggia, o l'agguanta n'martéllo e ö tia contra o Grillo.
Fòscia o no pensava manco de piggiâlo, ma pe desgraççia ö piggia pròppio
insciä tésta. O Grillo, meschinetto, o g'ha avùo ancon o sciòu pe fâ "crî
crî" e pòi o l'é arrestòu lì, sciaccòu dov'o l'ea.
5.
Comensava a vegnî scuo e
o Pinòsso, ch'o no l'aiva ancon mangiòu, o se sentiva na famme da loo. O l'é
anæto de corsa verso o camin pe levâ o covercio ä pignatta a ammiâghe
drento, ma a pignatta a no l'ea ätro che n'disegno insciä miägia.
O pōvio marionetto o se
mette a ravattâ inte tutte e cantie e i canti pe çercâ n'pō de pan secco, ò
de polenta, ò quarscìasci cōsa da giäsciâ, ma o no l'attreuva manco na
semensa. O bägia, o spua e o se sente smangiâ a pansa.
Cianzendo o pensa:
- O Grillo o gh'aiva
raxon. Se no scappavo da casa e no fävo tribolâ mæ poæ, òua mì no saieiva
chì bèllo solo. Che brutto mâ ch'o l'é l'appetitto!
Alloa o vedde n'affare
riondo 'nçimma a'n muggio de rumenta. O l'é n'euvo de gallinha. Ö piggia 'n
man e ö baxa, da quante o l'é contento.
- E òua comme te cheuxo?
- o pensa.- Porrieiva fâ na frittâ.
O pōsa na poëla
'nçimm'a'n pō de braxa aççeisa, e o ghe mette n'pō d'ægua ao pòsto de l'eujo
ò do bitïro, che no ghe n'ea. Quand'a frizze o rompe l'euvo ma, in cangio do
rosso e do gianco, vëgne feua n'pollin tutto feliçe ch'o fa squaccin e o
dixe:
- Ma graççie, ti m'æ
scansòu a fadiga de rompî a scòrsa. Te salùo!
O l'arve e äe, o passa
pòu barcon e o xeua via. O Pinòsso o l'arrèsta lì con l'euvo rotto in man. O
batte i pê e o se mette torna a cianze:
- Comm'o l'aiva raxon o
Grillo! Se mì fisse stæto bravo ...
A pansa a ghe boggiva
sempre ciù fòrte. Coscì o l'é sciortìo de casa pe anâ into pàise vixin,
sperando che là ghe fessan a limōxina de'n tòcco de pan.
6.
L'ea na sejanha d'inverno
bruttìscima. Tronava e lampezzava comme se o çê o dovesse piggiâ feugo, e
n'ventusso freido o lōcciava tutte e piante da campagna, che scroscivan. O
Pinòsso o gh'aiva poìa, ma o gh'aiva na famme ciù fòrte che a poìa, donca o
l'é partìo o mæximo, ma anando de corsa.
O l'ha attrovòu o pàise
tutto asmòrto, co-e butteghe, e pòrte e i barcoin tutti serræ. Pe stradda,
manco n'can. Paiva ch'o fisse o pàise di mòrti!
O Pinòsso, inta
despeaçion, o seunna ao campanin de na casa.
- Quarchedun o se fajâ
vedde! - o pensa.
Difæti, s'avansa dao
barcon un vëgio co-a berretta da neutte in tésta ch'o sbraggia:
- Cōse voei, coscì tardi?
- Se poei dâme
n'tōcchetto de pan, pe piaxei.
- Spëtime che òua vëgno!
- risponde l'òmmo pensando d'aveighe da fâ co unha de quelle legee che de
neutte de demôan a sunnâ i campanin dë case pe fâ despëto a-e gente che
dòrman. Dòppo n'pō o barcon o se torna a arvî e a voxe a fa:
- Vëgni sotta, e tëgni
pronto o cappéllo!
O Pinòsso o se screuve a
tésta e, intanto ch'o fa pe piggiâ quello che vegniâ zù, o se sente
bagnâ tutto dä tésta ai pê.
Coscì o se ne torna a cà
scoo comme n'pollin, stanco mòrto e pin de famme ciù de primma. O s'assétta
e o l'arremba i pê bagnæ vixin ä stiva che gh'ea a braxa aççeisa drento.
O finisce pe addormîse e
i pê - ch'ean de legno - pìggian feugo e cian cianin bruxan e diventan
çënie.
O continnua a dormî e a
ronfâ comme se i pê fissan de n'ätro. Quande l'é tòsto giorno o s'adescia
perché han piccòu ä pòrta.
- Chi l'é? - o domanda
bägiando e frettandose i euggi.
- Son mì! - risponde na
voxe: l'ea o Beppin.
7.
O Pinòsso o no se l'ea
dæta che i seu pê s'ean fregoggiæ. Appenha o sente a voxe de seu poæ o sta
sciù pe anâghe a arvî ma, dòppo doî ò trei pasci, o cazze bèllo longo pe
tæra.
- Àrvime! - sbraggiava o
Beppin d'insciä stradda.
- Papà, no pòsso! - ghe
risponde o marionetto cianzendo e arrobattandose pe tæra.
- Comm'a l'é che no ti
peu?
- M'han mangiòu i pê.
- E chi te l'ha magiæ?
- O gatto - dixe o
Pinòsso ammiando o gatto ch'o se demoava lì vixin.
- Arvi sta pòrta, pòrco
can!
- No pòsso ciù stâ 'n pê.
Pōviamì, me tocchiâ camminâ in zenoggion pe fin che campo.
Pe fâla finìa, o Beppin o
s'arrampinha sciù pe-a miägia e o l'intra 'n casa dao barcon.
Sùbito o voeiva dî e o
voeiva fâ, ma pòi quand'o vedde seu figgio accoegòu pe tæra e sensa i pê pe
davvei, o ghe fà mäprô. Ö piggia 'n brasso, ö baxa, o ghe fa e cäésse e -
co-e lägrime zù dai euggi - o ghe dixe:
- Comm'a l'é anæta che ti
t'ê bruxòu i pê?
Coscì o ghe conta tutta a
stōja: o grillo, o pollin, quello ch'o g'ha tïòu l'ægua insciä tésta,
eccétera. Da tutto sto garbuggio de'n discorso, o Beppin o ghe capisce na
cōsa solo: che o Pinòsso o gh'aiva na famme da moî.
O s'arranca d'inta stacca
træ pejje e o-ë ōfre ao Pinòsso. Ma lê o ghe risponde:
- Se ti veu che ë mange,
môndimele. A früta co-a scòrsa no-ä pòsso vedde.
Ao Beppin ghe pâ strano,
o ghe dixe che beseugna ëse de bocca bonha, savei mangiâ de tutto, perché no
se sa mai cōse te peu succedde inta vitta, ma pòi o tia feua o tempæn, o
monda e pejje e o pōsa e scòrse insciä tōa.
O Pinòsso o mangia o
primmo pei e o fa pe cacciâ via o rosiggio. O Beppin o ghe tëgne o brasso e
o ghe dixe:
- No cacciâlo via, peu
vegnî ben tutto a sto mondo.
- Ma mì o rosiggio no ghe
penso manco a mangiâlo, o me fa angoscia.
O mangia tutte træ e
pejje, e i rosiggi - in cangio de tïâli dao barcon - o l'ammuggia
insemme a-e scòrse. O bägia e pòi o se mette a cianze:
- G'hò ancon famme!
- Ma mì no g'hò ciù ninte
da dâte - ghe fa o Beppin.
- Pròppio ninte?
- Gh'é solo ste scòrse e
sti rosiggi de pei.
- Paçiensa! ... Se no
gh'é ätro, me mangïō na scòrsa.
O comensa a giäsciâ e,
cian cianin, o caccia zù e scòrse e, dòppo quelle, o fa feua anche i
rosiggi. Quand'o l'ha collòu tutto, o batte e moen e o dixe:
- Òua scì che staggo ben!
E o Beppin:
- Ti veddi che gh'aivo
raxon, no se sa mai comm'a va a finî: ëse mosci no convëgne!
8.
O marionetto, òua ch'o
s'é levòu a famme, o se lamenta ch'o veu n'pâ de pê neuvi. O Beppin, pe
castigo, ö lascia ch'o cianze na mëza giornâ. Pòi o ghe dixe:
- E perché dovieiva fâte
torna i pê? Pe vedde magara che ti scappi n'ätra vòtta da casa?!
- Te prometto
ch'anand'avanti fajō o bravo.
O Beppin, anche s'o fäva
a faccia scua, o se sagrinava a vedde seu figgio coscì e - sensa dî ninte
- o piggia doî tōcchetti de legno e i seu færi da travaggio, o fa doî bèlli
pessin e o l'attacca a-e gambe do Pinòsso, ch'o l'ea anæto a dormî.
Appenha o s'accòrze
d'aveighe torna i pê, o marionetto o säta sciù tutto contento e o dixe:
- Che poæ bravo che g'hò!
Pe riconoscensa, òua veuggio anâ a scheua ... Ma, pe anâ a scheua, me ghe
veu o scōsâ.
O Beppin, ch'o l'é sensa
na palanca, o ghe fà n'rōbettin de papê a fiori. Ao Pinòsso o ghe
gusta, o se spëgia e ghe pâ d'ëse n'scignoro. Ma pòi ghe vëgne 'n cheu che
ghe manca l'affare ciù 'mportante: o libbro.
- Ti gh'æ raxon - deve
ammette o Beppin - ma comme se fa?
- No ghe va guæi, se va
da'n libbrâ e o s'accatta.
- E e palanche dond'ë
piggemmo?
Sentindo dî coscì, o
Pinòsso o vëgne mocco.
- ... Vediëmo - lascia
dïto alloa o Beppin, ch'o s'infïa o seu gipponetto tutto sarçìo e o sciòrte
de'n casa.
Dòppo n'oa o l'arriva cö
libbro 'n man, ma o gipponetto o no ghe l'aiva ciù, e feua nevava.
Seu figgio o ghe domanda
cōs'o n'ha fæto.
- L'hò vendùo, perché o
me tegniva tròppo cädo.
L'ea na balla e o Pinòsso
ö capisce lê ascì, perché a misëja - quand'a gh'é - l'accapiscian tutti,
anche i figgieu.
9.
Dòppo che l'ha smisso de
nevâ, o Pinòsso o piggia a stradda pe anâ a scheua. O tëgne o seu libbro
neuvo sott'ao brasso e o pensa a cōs'o fajâ:
- Ancheu veuggio imparâ a
lëze, doman a scrive, e pōidoman a fâ i conti. Bravo comme son, fïto me
guägniō n'muggio de palanche e, co-e primme palanche che guägno, veuggio
accattâ n'bèllo gipponetto neuvo a mæ poæ, che pe fâme studiâ o l'é arrestòu
in màneghe de camixa con sto freido chì.
Intanto ch'o pensa coscì,
o sente di tambùi a sunâ.
- Cōs'a l'é sta mùxica?
Peccòu che devo anâ a scheua, sennô ...
O s'affèrma a pensâ
ancö'n pō ... e o piggia na decixon:
- Ancheu vaggo a vedde de
dond'a vëgne sta mùxica, e doman vaggo a scheua: tanto a scheua ... a no
scappa miga!
Coscì o s'inandia zù pe
na stradda e o l'arriva inte'n pàise, insce na ciassa tutta pinha de gente,
che s'ammuggiavan in gio a'n cabannòtto serròu co na toägia.
- Cōse gh'é là drento? -
o domanda a'n figgieu.
- Lëzi, che gh'é scrïto!
- Ö lezzieiva voentea, ma
ancheu no sò lëze.
- Che ase che t'ê! Tōu
lëzo mì: "Gran commeddia di marionetti".
- E quante se spende pe
anâ a vedde?
- Quattro palanche.
O Pinòsso - cojoso
comm'o l'ea - o ghe dixe, sensa vergheugna:
- Ti më dajësci quattro
palanche fin a doman?
- Të dajeiva voentea, ma
ancheu no pòsso.
- Te vendo o mæ vestî...
- Cōse me ne fasso de'n
vestî de papê che s'o se bagna no pòsso manco levâmelo?
- T'é ciù cao che te
dagghe e mæ scarpe?
- A scòrsa de legno a no
va ben manco pe aççende o feugo!
- E quante ti me dæ do mæ
berrettin?
- O l'é fæto de mòula de
pan: o me fajeiva vegnî i ratti a mangiâ insciä tésta.
O Pinòsso o tribolava.
Insciä fin, o çèrca tutto o seu coraggio e o l'arriva a dî:
- Te va ben questo libbro
neuvo?
- Mì son un figgieu e no
accatto dai ätri figgieu - ghe risponde quell'ätro, ch'o gh'aiva ciù
giudiççio de lê.
- Pe quattro palanche sto
libbro l'accatto mì - o cria n'strassê ch'o l'ha sentìo tutto.
O libbro o passa da na
man a l'ätra. E pensâ che, pe accattâlo, quello pōvi'òmmo do Beppin òua o
l'ea a casa ch'o batteiva i denti dao freido.
10.
O Pinòsso o l'arriva dao
tïatrin che a commeddia a l'é zà comensâ. Aivan tïòu sciù a toägia e se
vedeiva Arlicchin e Poriscinélla che ratellavan e voeivan dâse di lærfoin e
dë bacchæ. E gente se divertivan con tutte quelle scenate, e i figgieu
rïeivan.
Pòi, tutt'assemme, o
Arlicchin o smette de baccajâ, o se gia verso e gente, o ponta n'dïo e o
cria:
- Perdiessanha! Dòrmo ò
son addescio? O no l'é miga o Pinòsso, quello lazzù?!
- Ōscì ch'o l'é lê !!! -
ghe risponde o Poriscinélla.
- L'é o Pinòsso, l'é o
Pinòsso, o nòstro fræ! - crian tutti i ätri marionetti sciortindo de derrê
dao tïatrin.
Alloa lê o cöre e o va
insemme ai seu amixi a fâse abbrassâ. Ma e gente se lamentan, perché a
commeddia a no va avanti. Fan vegnî o padron do tïatrin, ch'o se ciamava
Mangiafeugo.
O l'ea n'òmmo coscì
brutto ch'o metteiva poìa solo a veddilo, e o gh'aiva na barba neigra tanto
longa che, into camminâ, a ghe finiva sott'ai pê. A seu bocca a l'ea larga
comme n'forno, e i euggi paivan doé lanterne cö lummin aççeiso drento.
Appenha ch'ōu veddan,
nisciun o silla ciù: i marionetti tremman comme tante feugge d'àrboa.
- Perché t'ê vegnùo a
mette disôrdine into mæ tïatrin? - o domanda tutto arraggiòu ao Pinòsso.
- Ma no l'é corpa mæ! - o
çèrca de scusâse.
- Ti vediæ, stassejja
femmo i
conti!
Finìo a commeddia, o Mangiafeugo o l'appægia na grixélla pe fâse cheuxe
n'bèllo bæ pe çenha, ma a legna a no l'é assæ pe fâlo rostî ben ben, e alloa
o ciamma Arlicchin e Poriscinélla e o ghe comanda:
- Portæme quello
marionetto c'hò appeiso ao ciōu: o l'é fæto de legno bèllo secco e o me
vëgne giusto ben da cacciâ into feugo.
Arlicchin e Poriscinélla
no vorrieivan ma, ao vedde i euggi scui do padron, van a piggiâ o marionetto
che, contorçendose comme n'anghilla, o cianzussa:
- Aggiutæme! Aggiutæme!
No veuggio moî!
11.
O Mangiafeugo o metteiva
poìa, con quella barba neigra feua de mesùa, ma pòi no l'é ch'o fisse coscì
cattivo. Quand'o vedde o Pinòsso ch'o sbatte pe tutti i versci, o ghe fà
mäprô e ghe vëgne da stranüâ.
- Quande o dovieiva
cianze, o padron o stranùa - spiega o Arlicchin.- Ōrmai ti te l'æ scampâ.
E difæti o Mangiafeugo o
cria:
- Ciantila n'pō de
cianze, che ti me fæ vegnî ancon ciù famme! Però, ... che despiaxei pe-i teu
se te caccesse into feugo! - E o stranùa torna.
- Salute! - ghe fa o
Pinòsso.
- Graççie. D'ätra parte,
beseugna capîme anche mì, che no g'hò ciù de legne da fâ feugo. Ma ōrmai ti
m'æ fæto compascion e, ao teu pòsto, bruxïō n'ätro marionetto da mæ
compagnìa. Guardie!, piggiæ o Arlicchin, lighælo ben e tïælo into feugo, che
o bæ l'ha da ëse ben rostìo.
Sentindo dî coscì, o
Pinòsso o va a tïâse ai pê do Mangiafeugo e o cria:
- Aggei pietæ!!! Ve
domando che fæ a graççia ao mæ amigo Arlicchin.
- No gh'é graççia che
tëgne, se t'hò risparmiòu tì devo fâ bruxâ n'ätro.
- S'a l'é coscì, bruxæme
mìe: no l'é giusto che o mæ amigo Arlicchin l'agge da moî pe mì.
Ste paròlle fan cianze
tutti i marionetti, e anche o padron - che sùbito o l'ea arrestòu fèrmo
comme a giassa - o comensa a deslenguâse e a fâ n'stranùo dòppo l'ätro,
tanto ch'o dixe ao Pinòsso:
- T'ê n'bravo figgieu:
vëgni chì e damme n'baxo.
- Donca nä fæ a graççia?!
- o domanda cö'n fî de voxe o Arlicchin.
- Vä fasso - risponde o
Mangiafeugo lōcciando a tésta.- Paçiensa, stassejja beseugna che me rassegne
a mangiâ o bæ mëzo cruo.
Sacciùo da graççia, i
marionetti se mettan tutti a corrî into tïatrin inluminòu da fèsta, e sätan
e ballan tutta a neutte.
12.
O giorno dòppo, o
Mangiafeugo ö manda a ciamâ e o veu savei chi l'é seu poæ.
- O se ciamma Beppin -
ghe risponde o Pinòsso.
- E cōs'o fa inta vitta?
- O pōvi'òmmo. Figüæve
che pe accattâme o libbro da scheua o s'ha dovùo vende o gipponetto, ch'o no
ghe n'aiva ätro.
- Ma mia n'pō, o me fa
mäprô. Tëgni, te daggo çinque palanche che ti gh'ë pòrti de corsa.
O Pinòsso ghe dixe
graççie, o salùa tutti e o se mette 'n viægio.
O no fa manco mëzo
chilòmetro, ch'o l'incontra na vorpe ranga e n'gatto òrbo che se rebellavan
avanti, arrembandose ùn contra l'ätro.
- Bongiorno Pinòsso! -
ghe fa a Vorpe - mì conoscio ben teu poæ.
- E dove ti l'æ visto?
- L'hò visto vei sejja
insciä pòrta de cà seu.
- E cōs'o fäva?
- O batteiva i denti dao
freido e dä famme.
- Scì ma òua basta misëja
- s'avvanta o Pinòsso tïando feua da-e stacche quello che gh'aiva regalòu o
Mangiafeugo.
- Cōse ti veu che seggian
çinque palanche, no ti ghe fæ guæi! Se ti vëgni con niätri te mostremmo
n'pòsto dove ti-ë peu fâ diventâ o doggio, e pòi çento, mille e doemilla.
- E che pòsto l'é?
- L'é o Pàise di Besughi.
Là gh'é n'pòsto ch'o se ciamma Campo di Mïâcoi: se ti ghe semenhi na monæa ä
sejja, ti-ä bagni ben e ti væ a dormî tutta a neutte, o giorno dòppo ti
gh'attreuvi na pianta càrega de palanche.
- Che bèllo - no peu che
dî o Pinòsso.- Se riëscio a cheugge tutte ste palanche ve lascio n'bèllo
regallo.
- Pe caitæ! - sbraggia a
Vorpe - niätri no semmo miga interessæ.
- Lōuemmo pe fâ diventâ
ricchi i ätri - l'azzonze o Gatto.
- Che brave gente - pensa
o Pinòsso, ascordandose de seu poæ, a scheua e tutto o rèsto.- Anemmo, vëgno
con viätri.
13.
A son de camminâ, stanchi
comme béstie, arrivan da n'ōstajja. Fermemmoçe n'pittin - dixe a Vorpe -
tanto da mangiâ quarcōsa e dormî dōtræ oe, pòi ripartimmo.
Intran e s'assettan a
tōa, ma no g'han guæi famme. O Gatto, ch'o g'ha mâ de stéumago, pe mangiâ na
forçinâ de pastasciüta o se fa portâ træ vòtte o bitïro e o formaggio
grattòu. A Vorpe a no fa che pelluccâ tutte e pittanse - levre, pollastro,
pernixe, coniggio, ræne - tanto ch'a se fa vegnî mâ ao stéumago anche lê. O
Pinòsso o mangia ancon ciù pòco perché o no vedde l'oa d'arrivâ into Campo
di Mïâcoi.
Dòppo n'pō, a Vorpe a
comanda a quello de l'ōstajja:
- Doé bèlle stansie, unha
pe quello scignoro e l'ätra pe mì e pòu mæ amigo. Primma de partî çe femmo
na pisaggia, ma arregordæve d'addesciâne avanti che sciòrte o sô.
Appenha toccòu o létto
Pinòsso o s'addòrme, o s'asseunna d'ëse inte'n campo pin de piante càreghe
de monæe che pendan. O l'avansa na man pe piggiâne na brancâ ma o l'é
addesciòu da trei corpi che piccan ä pòrta. L'ea l'òste, e o dormiggioso o
ghe domanda:
- I mæ amixi son pronti?
- Eätro!
Son partìi che l'é doé oe. O Gatto o gh'aiva da passâ a vedde seu
figgio maròtto, ch'o g'ha i brignoin inti pê. O l'ea tanto in anscïetæ ch'o
s'é finha ascordòu de pagâ. Ma o l'ha dïto che v'attrovæ doman mattin ao
Campo di Mïâcoi - a stradda a l'é questa chì.
O Pinòsso o paga tutto e
o parte ao scuo. No se sentiva ätro che di ōxelli che sbatteivan e äe e, a'n
çerto ponto, l'é sciortìo na béstia ch'a fäva luxe comme na ciæbèlla.
- E tì chì t'ê? - cria o
Pinòsso.
- Son l'ombra do Grillo e
veuggio dîte ancon na cōsa: vanni 'nderrê e pòrta e palanche a teu poæ, ch'o
l'é là ch'o t'aspëta. No dâ à mente a quelli che te promettan de fâte vegnî
ricco in quattro e quattr'eutto: ò son matti, ò t'imbròggian.
- Mì veuggio anâ avanti.
Tì ti fæ sempre i stesci discorsci, Grillo. Te salùo.
- Bonha neutte, mæ cao
figgieu. E speremmo che ti scampi dai assascin!
Appenha dïto coscì o
Grillo o s'é asmortòu, e a stradda a l'é diventâ ancon ciù scua.
14.
Che brutto ëse figgieu:
tutti te sbraggian, te dixan a seu, se creddan d'ëse teu poæ ò o teu
méistro. L'é pe quello, che n'hò vosciùo dâ a mente a quello Grillo ch'o
parlava. A stâ a sentî lê, mì dovieiva incontrâ finha di assascin. Ancon
d'assæ che mì ai assascin no ghe creddo: son i vëgi che l'han tïæ
feua pe mette poìa ai figgieu che veuan sciortî de neutte. E pòi, anche se ï
incontresse, ï scorrieiva braggiandoghe appreuvo, e se pròppio fissan tanto
mäduchæ da dâme fastiddio, alloa scappieiva mì e a sajeiva finìa.
O no g'ha manco o tempo
de raxonâ ben, ch'o sente mesciâ e feugge pe tæra derrê a lê. O se gia e o
vedde doé ombre neigre, ingiarmæ con di sacchi insciä tésta, che ghe van
appreuvo bottezzando in ponta de pê comme di fantàximi.
- Tei-chì pe davvei! - o
pensa e, pe asconde e quattro palanche che gh'ea arrestòu, o së mette inta
bocca sott'ä lengua. O fa pe scappâ, ma o se sente agguantâ pë spalle e doé
voxi agre ghe crìan:
- Tia feua a borsa ò
t'ammassemmo!
O Pinòsso, ch'o gh'aiva a
bocca pinha e o no poeiva risponde con dë paròlle, o fa dë scene pe dâ da
intende ch'o l'é solo n'marionetto, ma quelli-là no se ne stan
miga:
- Ammassemmo teu poæ
ascì, se no ti tii feua e palanche!
- Pe caitæ, mæ poæ nô! -
o cianzussa o Pinòsso ma, dixendo coscì, e monæe ghe ciòccan in
bocca.
- Spùile!, sennô te demmo
recatto niätri.
L'abbrancan pe-a tésta e
l'assascin ciù piccin o tia feua n'cotéllo pe arvîghe a bocca, ma o Pinòsso
o ghe dà na dentâ ch'o ghe stacca na man. O riësce a liberâse e o scappa,
co-i assascin appreuvo.
A'n çerto momento o no
gh'ä fa ciù e o s'arrampinha insce n'ærbo, ma gh'aççendan un fascio de legne
sotta e o riësce a scappâ pe'n mïâco. O l'arriva inte'n pòsto ch'o no peu
ciù passâ perché o s'attreuva davanti n'fòsso d'ægua sùccida ærta ærta. O fa
n'säto longo longo ch'o passa da l'ätra parte. Anche i assascin sätan, ma
piggian mâ l'abbrivo e cazzan inte l'ægua.
O Pinòsso o sōu credeiva,
che fissan neghæ. Ma invexe o s'accorze che ghe cöran appreuvo ancon tutti
doî, co-i sacchi scoi indòsso e perdendo ægua comme doé cavagne.
15.
O marionetto o no ne
poeiva ciù ma, gïando i euggi, o vedde d'in mëzo a-e piante na casùppoa
gianca comm'a neive. Con quello pòco sciòu che gh'arrèsta o ghe va vixin e o
picca ä pòrta. No risponde nisciun.
O picca ciù fòrte,
sentindo i pasci di assascin che s'avvixinhan, ma no risponde torna nisciun.
Visto che no serviva a
ninte piccâ, o se mette a dâ cäsci e testæ insciä pòrta e alloa a
s'avansa dao barcon na bèlla figgetta co-i cavélli turchin e a faccia gianca
comm'a çeivia, i euggi serræ e e moen incroxæ insciö stéumago. Sensa manco
arvî a bocca, co-na voxinha che pâ ch'a vëgne da n'ätro mondo, a dixe:
- Inte sta casa no gh'é
manc'ùn. En tutti mòrti.
- Àrvime tì, armeno -
s'arreccomanda o Pinòsso.
- Son mòrta mì ascìe.
Into dî ste paròlle, a
figgia a sparisce. O Pinòsso o no fa manco a tempo a arvî a bocca pe ciamâla
torna, ch'o se sente abbrancâ pōu còllo e doé voxi agre ghe dixan:
- Òua no ti scappi ciù!
O marionetto o tremma dä
poìa, e i dinæ ch'o tëgne ascosi inta bocca ciòccan comme n'sunaggin.
- Ti l'arvi sta bocca ò
no? - ö minaccian i doî assascin.- Ah, no ti rispondi! Stanni a vedde comme
femmo!
Tìan feua doî cotélli
fæti a ponta e fan pe infïâgheli inti ren, ma o marionetto o l'ea fæto de
legno bèllo duo e e lamme se rompan, lasciando i assascin co-i màneghi in
man.
- Veu dî che beseugna
impiccâlo - deciddan i doî, che ö ligan, ghe dan un groppo in gio ä goa, e
co-a mæxima còrda l'appendan a'n rammo de na rove ... e s'assettan a aspëtâ
ch'o meue.
Ma lê dòppo doé oe o
l'é ciù vivo de primma e quelli doî, stuffi d'aspëtâ, se ne van lasciando
dïto:
-
Çe vedemmo doman. Ti ne fajæ
o piaxei de fâte attrovâ
mòrto e co-a bocca averta.
Intanto, s'ea misso
a tïâ n'ventusso ch'ö
fäva lōcciâ
da na parte a l'ätra comme n'bäsìgo e o strenzeiva o groppo sempre ciù
fòrte. Cian cianin gh'é vegnùo a vista scua, o l'ha desteiso e gambe e o l'é
svegnùo.
16.
Ōrmai o Pinòsso, a son de pende dä rove
appeiso pōu còllo, o paiva ciù mòrto che vivo. Pe seu fortunha, a figgia
co-i cavélli turchin a vëgne torna dao barcon e ōu vedde. Alloa a
batte træ vòtte e moen e n'farco o vëgne a vedde de cōs'a g'ha de
beseugno a seu padronha (gh'ei da savei che lê a l'ea na strïa brava, na
foæ, ch'a stava inte quello bòsco da ciù de mill'anni):
- Cōse pòsso fâ pe Voî, Sciâ Turchinha?
- Xeua da quello marionetto, taggia cö becco a
còrda ch'ōu tëgne appeiso, e accoëghilo insce l'erba.
O Farco o va e o fa quello ch'a g'ha comandòu.
Pòi a Foæ Turchinha a batte e moen doé votte e
se presenta n'can barbin tutto ben vestìo. Lê a ghe dixe de piggiâ a
carròssa, d'anâ a tïâ sciù quello figgieu de legno accoegòu insce l'erba, e
de portâlo a casa. Tempo n'quarto d'oa e a Foæ a piggia 'n brasso o pōvio
marionetto, ö pòrta inte na stansietta e a manda a ciamâ i mëgio mëghi do
pàise: un cròu, na çiéttoa, e n'grillo. A veu savei se sto figgieu o l'é
vivo ò mòrto.
A primma vìxita a l'é do Cròu, ch'o ghe tocca
n'brasso, o naso, o dïo marmellin e o l'arriva a concludde:
- G'hò l'imprescion ch'o segge mòrto; ma se
pòi o no fisse mòrto, alloa sajeiva segùo ch'o l'é vivo.
A Çiéttoa a no l'é d'accòrdo:
- Mì diggo ch'o me pâ vivo; ma se pòi o no
fisse vivo, alloa sajeiva segùa ch'o l'é mòrto.
L'arrèsta da sentî o Grillo:
- E Voî cōse dî? - ghe fa a Foæ Turchinha.
Mì diggo che quello figgieu lì ö conoscio zà:
o l'é n'gran pellandron, ch'o l'é de longo in gio e o fa giaminâ seu poæ.
O Pinòsso o l'asconde a faccia sott'ao lenseu:
o cianze e ghe vëgne finha o crescentin.
- Quande o mòrto o cianze, veu dî ch'o sta
pe guäî - fa savei o Cròu.
A Çiéttoa a no l'é d'accòrdo:
- Pe conto mæ, quande o mòrto o cianze, veu dî
che ghe despiaxe moî.
17.
Sciortìi i mëghi, a Foæ Turchinha a va a toccâ
o Pinòsso insciö möro e a s'accòrze ch'o g'ha na freve da cavallo. Alloa a
deslengua na pövia gianca inte'n gòtto d'ægua e a gh'ōu mostra, dindoghe:
- Beivi, che 'n dōtrei giorni ti guäìsci.
- A l'é döçe ò amaa, quella ròba lìe?
- A l'é amaa, ma a te fajâ ben.
- S'a l'é amaa no ä veuggio-no. A ròba amaa a
no me piaxe.
- Beivila, che dòppo te daggo na mentinha pe
fâte tornâ a bocca döçe.
- Primma veuggio vedde a mentinha.
A ghe dà a scàttoa e a ghe ne lascia mangiâ
dōtræ, ma lê pòi o l'attreuva çento scuse e a mëxinha o no se rassegna a
piggiâla.
- Ti ghe devi avei un mâ serrio co sta freve
coscì ærta, no ti ghe l'æ poìa de moî? - a preuva a insciste.
- Poìa no ghe n'hò; ciuttòsto meuo che beive
de quella ròba.
Pròppio inte quello momento s'arve a pòrta e
quattro coniggi neigri camallan drento na cascia da mòrto.
- E viätri cōse voei? - ghe cria o maròtto.
- Semmo vegnùi a piggiâte.
- A piggiâme mì?! Ma no son miga mòrto!
- Scì, ma no t'arrèsta guæi da vive, con
quella freve lì.
Alloa o Pinòsso o ciamma a Foæ tutto
spaventòu, o se fa dâ o gòtto e ö beive tutto inte na goâ.
- Paçiensa! - dïxan i coniggi anando via - pe
sta vòtta emmo fæto n'viægio a veuo.
A Foæ, na vòtta che o Pinòsso o l'é guäìo, a
ghe fa:
- A t'ha fæto ben a mëxinha, donca! No ti ghe
l'æ vergheugna a fâ tribolâ coscì quande te dïxan de fâ na cōsa, quelli che
te veuan ben? Òua vëgni chì e contime n'pō comm'a lé anæta co-i assascin.
O ghe fa tutta a stōja e, insciä fin, lê a ghe
domanda dond'o l'ha misse, òua, e palanche.
- L'hò perse into bòsco - o risponde, ma lê o
ghe l'aiva inta stacca.
No contando a veitæ, però, o seu naso - ch'o
l'éa zà longo - o s'é sùbito allonghìo ancon de quattro die.
- Se ti l'æ perse into bòsco chì vixin
l'attrovemmo, perché lì s'attreuva sempre tutto, tōu garantiscio.
- Òua me vëgne 'n cheu - dixe o marionetto pe
aggiustâla - no l'hò perse, l'hò collæ into beive a mëxinha.
Contando st'ätra miccia, però, o naso o l'é
cresciùo tanto ch'o toccava da tutte e parti ch'o se gïava.
- Perché ti rii? - o veu savei dä Foæ.
- Rio pe comme t'ê bōxardo.
- E tì comme ti fæ a savei se ùn o conta dë
bōxìe?
- E bōxìe se conôscian sùbito, ghe n'é de doé
qualitæ: quelle da-e gambe curte e quelle dao naso longo.
O Pinòsso o no sa ciù dove ascondise dä
vergheugna. O scappieiva, se no fisse che o naso o l'ea diventòu coscì longo
ch'o no gïava ciù dä pòrta pe poei sciortî.
18.
Per ch'o se levesse o viççio, ö l'ha lasciòu
sbatte tanto ch'o s'é misso a cianze. Dòppo ciù de mëz'oa, a batte e moen e
intran dao barcon un sciammo de doî ò trexento picconsi che van a beccâ o
naso tanto ma tanto ch'ōu fan vegnî torna curto normale.
- Mai brava che t'ê! - ghe dixe o Pinòsso
sciugandose i euggi.- Te veuggio ben.
- Mì ascì te veuggio ben, e se ti veu arrestâ
chì con mì sajemo comme doî fræ.
- Mì restieiva voentea, ... ma mæ poæ,
meschin?
- Ö mando a ciamâ e ö femmo vegnî chì anche
lê.
- Davvei? Se femmo coscì ghe vaggo incontro.
- Va ben, ma mia de no pèrdite.
O Pinòsso o parte e, quand'o passa into bòsco,
o sente a mesciâ derrê ai brughi. E chi l'é che sciòrte feua?... O Gatto e a
Vorpe, ch'o no l'aiva ciù visti da quella sejja inte l'ōstajja.
- Tōu-chìe o nòstro amigo! - a cria a Vorpe,
vegnindo a baxâlo.- Cōse ti ghe fæ da ste parti?
- Ti savesci, l'é na stōja longa - o sospïa, e
o gh'ä conta.
Intanto ch'o parla, o s'accòrze che o Gatto o
l'é motto da na sampa davanti.
- Dond'a l'é finìa a teu man?
O Gatto o no sa cōse risponde. Ghe pensa o seu
compâ:
- L'é ch'emmo incontròu un vëgio loo ch'o
moiva de famme e, no avendo ninte da dâghe, o mæ amigo o s'é taggiòu na
sampa co-na dentâ e o ghe l'ha tïâ da mangiâ. Cangiando discorso, dove l'é
che t'anavi coscì ä spedìa?
- Vaggo incontro a mæ poæ, ch'o deve arrivâ
da'n momento a l'ätro.
- E e teu palanche?
- Ghe l'hò ancon inta stacca.
- Ti ghe vëgni donca a semenâle dove dïvimo
l'ätra vòtta?
- Ancheu no pòsso, ghe vëgno doman.
- Doman l'é tardi: o Campo di Mïâcoi ö l'ha
accattòu un scignoro che da doman no ghe fajâ ciù anâ nisciun. Donca fanni
fïto a decìddite: ti vëgni con niätri o no?
O Pinòsso o se gh'appensa, ma o finisce pe fâ
comme tutti i figgieu sensa giudiççio:
- Va ben, anemmo, vëgno con viätri!
Passan pe na çittæ ch'a se ciamava
"Acciappanesci", dove gh'é n'muggio de béstie spellæ e pinhe de famme -
chen, gallinhe, pëgoe, faxen - e, ògni tanto, se vedde passâ dë carrosse de
lusso con dë vorpi, berte e farchi drento.
Finarmente arrivan ao Campo di Mïâcoi e a
Vorpe a fa fâ n'sorco ao Pinòsso pe assotterrâghe e monæe. Pòi ōu
manda a piggiâ n'pō d'ægua inte'n riâ lì vixin pe bagnâghe.
- Cōse devo fâ d'ätro? - domanda o Pinòsso.
- Basta coscì, niätri çe ne poemmo anâ. Tì
aspëta vinti menuti, e ti vediæ spontâ na piantinha co-i brotti fæti comme e
palanche.
No stan manco a sentî ch'o-ï ringraççia e se
ne van pe-i affari seu.
19.
O marionetto o va a fâ n'gio pe fâ passâ o
tempo e, dòppo n'pō, o s'inandia torna verso o Campo di Mïâcoi. Pensando a
tutte e palanche che l'aspëtan, o cheu o ghe batte comme n'releujo. Quante
cōse ch'o porriâ accattâ: un palaççio, di cavalli, na cantinha de rosòllio
pe seu poæ, na méisoa pinha de torta co-e amàndoe e de paste dösci pe lê ...
Intanto ch'o caminha verso o Campo di Mïâcoi o
l'ammìa s'o riësce a vedde a seu pianta co-e monæe 'nçimma che lüxan, ma l'é
tròppo lontan. O s'avvixinha, o s'avvixinha, o l'arriva finha a dâ
n'schincapê into sorco dov'o l'aiva semenòu, ma o no vedde ancon ninte. O
s'arranca na man da 'nta stacca e o se gratta a tésta ammïandose 'n gio.
Coscì o vedde n'pappagallo ch'o rie de 'nçimm'a na ramma, ch'o stava lì a
aggueitâ.
- Cōse ti gh'æ tì da rie? - o ghe sbraggia.
- Rio perché, into speluccâme, me son fæto o
bollìtigo sott'a-e äe.
O marionetto o no ghe dà manco à mente. O va
torna a piggiâ de l'ægua inte na scarpa e o bagna ancon un pittin o sorco.
Ao Pappagallo ghe scappa da rie ciù fòrte de primma.
- Brutto mäducòu! - s'arraggia o Pinòsso - se
peu savei cōse ti gh'æ da rie?
- Rio pe comme t'ê nescio a credde che se
pòssa fâ dë palanche sensa guägnâsele cö travaggio dë moen ò l'inzëgno
dä tésta.
- No riëscio a capîte - môrmoa o nescio.
- Che tésta quaddra che ti gh'æ! Appenha t'ê
stæto n'pō lontan, quelli doî han arrancòu e monæe e son scappæ.
Piggili, òua, se t'ê bon!
O Pinòsso o no ghe voeiva credde. O se mette a
scavâ o fòsso, o va zù tanto da stâghe drïto drento, ma de palanche ...
manco a semensa.
Inta despeaçion, o cöre in çittæ e o va a
denonçiâ i doî laddri in tribunale. Lì gh'é n'macacco ch'o fa da
giùdiçe. O Pinòsso o ghe conta tutto, lê o sta a sentî e, quande no gh'é ciù
ninte da dî, o seunna na campanha e o dixe ai doî chen-da-guardia che fan da
guardie:
- Sto pōvio diao che g'han arrōbòu i dinæ,
piggiælo e portælo in prexon.
Ghe tappan a bocca ch'o no peu manco protestâ.
In prexon o gh'arrèsta n'bèllo pō, e o ghe sajeiva arrestòu ancon ciù tanto
se o scìndico, pe fâ fèsta grande inta çittæ d'Acciappanesci, o no l'àisse
deciso de mette feua tutti i laddri.
- Se sciòrtan de'n prexon tutti i ätri,
veuggio sciortî mì ascìe - pretende o Pinòsso.
- Nàe! Tì no t'ê insciä lista.
- Credeime insciä paròlla, ve garantiscio che
son un laddro mì ascì.
- Se lé coscì, ti gh'æ diritto - ghe risponde
a guardia arvindoghe a pòrta.
20.
Comm'o l'ea contento o Pinòsso, de sentîse
lìbero. O l'é scappòu via dä çittæ e l'ha piggiòu a stradda pe anâ a cà da
Foæ Turchinha. L'ea brutto tempo, sproinava e a stradda a l'ea tutta
n'potiggio, ma lê o sätava comme na levre e, into corrî, a bratta a ghe
schittava finha insciö cappéllo.
Tra de lê o pensava:
"Quante desgraççie che m'é capitòu. E me l'hò
mëitæ. Òua veuggio cangiâ vitta e diventâ bravo. Mæ poæ, o m'aviâ aspëtòu? E
a Foæ, a me perdoniâ? E pensâ che se son vivo ö devo a lê ..."
Intanto ch'o raxonava coscì, o s'é affermòu de
corpo e o l'ha fæto quattro pasci inderrê. O l'aiva visto, accoegòu pe
traverso insciö sentê, un biscion vèrde, co-i euggi de feugo e a coa ch'a
fumava.
O marionetto o s'attreuva na poìa ch'o scappa
lontan ciù de mëzo chilòmetro, o s'assétta 'nçimm'a
na maxea e o l'aspëta che o biscion o se ne
vagghe e ch'ōu lasce passâ.
O l'aspëta n'oa, doe, træ ... ma quella
bestiassa a l'ea de longo là. Alloa o se fa coraggio, o
s'avvixinha e o ghe dixe:
- Scusème, poei arrembâve n'pō da na parte,
tanto da lasciâme passâ?
L'ea pægio pægio comme parlâ a na miägia. O
preuva a insciste:
- Mæ poæ o m'aspëta, l'é tanto ch'o no me
vedde, me lasciæ passâ?
O biscion o l'éa ciù fèrmo de primma: l'aiva
serròu i euggi e o no mandava ciù fumme dä coa.
- Ch'o segge mòrto? - spera o Pinòsso
frettandose e moen, e o fa pe passâghe de sövia. Ma o no l'ha manco ancon
finìo de tïâ sciù a gamba che o biscion o se drissa comme na mòlla e o
marionetto, anando inderrê spaventòu, o s'ingamba e o cazze inta fanga co-e
gambe a l'äja.
Ao vedde quello marionetto ch'o sbatteiva e
gambe comme n'babòllo inversòu, o biscion o rie tanto che se ghe streppa na
venha into stéumago e, stavòtta, o meue pe davvei.
O Pinòsso o passa avanti e o cöre pe arrivâ a
casa primma che vëgne scuo. Però o g'ha na famme che ghe vëgne da fâ n'säto
inte na vigna pe anâ a mangiâ doé axinélle de moscatéllo.
Nö l'àisse mai fæto! Tutt'assemme o se sente
sciaccâ e gambe tra doî færi che ghe fan vedde tutte e stélle che gh'é 'n
çê. O l'ea arrestòu drento a na taggieua missa lì pe piggiâ quelle bestiasse
che, de neutte, vegnivan a mangiâ e gallinhe inti pollæ.
21.
Là 'n gio no gh'ea manco na casa da fâse
sentî, pe-a stradda no passava nisciun, e l'ea zà anæto zù o sô. Ao Pinòsso
ghe vegniva tòsto da patî, quande o vedde passâ na ciæbèlla e o ghe
ciamma aggiutto:
- Pe caitæ, fanni tì quarcōsa pe libarâme!
- Pōvio figgieu, comme t'æ fæto a finî drento
a'n rattajeu coscì gròsso?
- Eo anæto inta vigna pe cheugge doé axinélle
d'uga ...
- Scì, ma l'uga, a l'ea a teu?
- Nàe.
- E chì t'ha mostròu a portâ via a ròba di
ätri?
- Gh'aivo famme.
- No l'é na raxon pe anâ a arrōbâ.
- L'é vea, l'é vea.
N'ätra vòtta nö fasso ciù.
Inte quello momento, da 'nti fiägni, se sente
i pasci do padron ch'o vëgne a vedde se gh'é arrestòu o foin ò a bèlloa. Che
sorpreisa quand'o vedde, ä luxe da seu lanterna, che gh'é arrestòu na
personha:
- Ah, t'ê tì donca, che ti me portavi via e
gallinhe?!
- Mì nô, mì nô - cianzussa o Pinòsso - mì,
tutto quello che poeivo piggiâ l'é n'sccianchetto d'uga.
- Quelli ch'arrōban l'uga son boin a arrōbâ i
pollastri ascì. Òua ghe penso mì a dâte recatto!
Ö stacca dä taggieua, ö pòrta inta corte de cà
seu e, sciaccandoghe o còllo pe tæra co'n pê,
o ghe dixe:
- Ancheu m'é mòrto o can ch'o me fäva a
guardia. Tì, da staneutte, ti piggi o seu pòsto.
O ghe mette o collæn e ö l'attacca ä cadenha.
- Se ciuvesse, ti peu anâ a sosto inta casetta
do can e, se vëgnan i laddri, baja!
Lasciando dïto coscì, o paisan o va a serrâse
in casa e o Pinòsso o se mette a coccio e - stanco mòrto tra famme, freido e
poìa - u s'addòrme.
22.
L'ea zà doé oe ch'o
ronfava; verso mëzaneutte
l'addescian dë voxi che vëgnan
da 'nte l'æa.
Ean quattro foin; ùn o s'avvixinha e o sciuscia:
- Bonha sejja, Melampo!
- Mì no me ciammo
Melampo, lê
o l'é mòrto stamattin.
- Ti me paggi bravo
tì ascì; poemmo fâ
o mæximo patto ch'àivimo fæto con lê: niätri
vegnimmo na vòtta ä settemanha e portemmo via eutto gallinhe: sètte
çë piggemmo niätri e unha tä lascemmo a tì zà bèll'e spellâ inta teu
casetta; basta che ti fasci mostra de dormî e che no ti bai. Çe
semmo accapìi?
- Scì scì - ghe risponde
o can da guardia - hò accapìo fin tròppo ben.
Coscì i quattro laddri
van into pollâ ma, appenha son drento, sentan a pòrta ch'a se særa: l'ea
stæto o Pinòsso, che pòi o lua e u fa vegnî zù o padron.
- Insciä fin che v'hò
acciappòu! - e o-ï særa inte 'n sacco. - Òua ve pòrto a quelli de
l'ōstajja, che ve fan cheuxe ben e ve fan passâ pe levre: no vōu meitæ, ma
mì son generoso.
Ao Pinòsso, invexe, o ghe
fa tante cäesse:
- Comme t'æ fæto a
scrovîli? O Melampo o no s'accorzeiva mai de ninte.
Ōrmai o l'ea mòrto, e dâ
a corpa ai mòrti no serve a guæi, l'ha pensòu o marionetto. Ma pòi o no
rexiste ciù e o conta tutto pe fâ vedde comm'o l'é stæto bravo:
- Mì gh'aviō
tutti i difètti do mondo, ma nô quello d'aggiuttâ
i disonèsti.
- Bravo! - l'ha
riconosciùo o paisan - t'ê
n'figgieu ch'o se meita n'premmio, e mì son generoso.
O ghe desliga o
collæn
e ö lascia anâ.
23.
O Pinòsso o l'arriva de corsa fin into pròu
dove stava a Foæ Turchinha ... solo che a casetta a no gh'ea ciù! In cangio,
gh'ea na ciappa de marmo con ste paròlle 'nçimma: "chìe han assotterròu a
figgia dai cavélli turchin, mòrta de despiaxei pe ëse stæta lasciâ sola da
seu fræ".
O pōvio marionetto o l'ha cianzùo tanto da
scciancâse o cheu. O se despeava:
- Ō Foæ, perché t'ê mòrta tì, che t'ëi coscì
brava, e no ciuttòsto mì che son tanto cattivo?! Veuggio moî anche mìe! - o
se despeava (e o no poeiva manco mettise e moen inti cavélli).
Ö sente n'cömbo ch'o passa ærto pe l'äja e o
ghe canta:
- Ò sbraggion! cōse ti ghe fæ accoegòu co-a
faccia insce quella pria?
- No ti veddi? cianzo! - se sagrinha o Pinòsso
tïando sciù a tésta e sciugandose i euggi co-e màneghe.
- Dimme n'pō - ghe domanda, vedendolo ben,
l'ōxéllo - ti conosci miga n'marionetto ch'o se ciamma Pinòsso?
- Pinòsso? t'æ dïto Pinòsso? Son mìe!
A sta rispòsta, o Cömbo o vëgne zù a pōsâse pe
tæra. Comm'o l'ea gròsso!
- Donca ti conosci o Beppin ascì?
- S'ōu conoscio! O l'é mæ poæ. O l'é ancon
vivo? che ti sacci.
- Trei giorni fa l'hò visto insciä mænha ch'o
se fabbricava na barca pe traversâ o mâ. Quello pōvi'òmmo l'é ciù de quattro
meixi ch'o gia a çercâte e, n'avendo posciùo attrovâte, o s'é misso 'n tésta
d'anâte a çercâ in América.
- L'é lontan, da chìe, a mænha? - domanda o
Pinòsso.
- L'é lontan ma, se ti vëgni, te ghe pòrto mì
in spalletta.
O marionetto o säta a cavallo do Cömbo e
partan. Xeuan tutto o giorno, s'affèrman de neutte inte'n pollâ pe mangiâ e
beive, e ä matin dòppo arrivan insciä mænha. Là gh'é n'muggio de gente co-e
brasse arsæ verso o mâ.
O Cömbo o fa chinâ zù o Pinòsso, ch'o va
sùbito a fâse dî cōse l'é successo.
- L'é successo - ghe dixe na vëgia - che n'poæ
ch'o l'à perso seu figgio o l'é partìo 'n barca p'anâlo a çercâ, ma o mâ o
l'é brutto ancheu, e a barca a sta pe anâ sotta.
E difæti gh'ōu pâ de vedde, lontan lontan,
comme na mëza noxe con quarchedun inçimma. O capisce ch'o l'é seu poæ, o ghe
sbraggia, o ghe fa segno cö mandillo. E o Beppin ö l'ha conosciùo, perché o
se leva a berretta pe fâghe segno, e o fa capî ch'o sajeiva scì vegnùo
inderrê, ma o mâ o nö lasciava. Pòi, l'arriva n'onda ciù gramma dë ätre ...
e a barca a no se vedde ciù a sciortî.
E gente, pregando, comensan zà a anâsene a
casa quande, da 'nçimm'a'n scheuggio, se sente n'crio e se vedde n'figgieu
ch'o s'asbrìa inte l'ægua:
- Veuggio sarvâ mæ poæ!
Lê, ch'o l'ea fæto tutto de legno, o stava a
galla fàçile e o nüava comme n'pescio. A'n bèllo momento, no l'han ciù visto
manco lê.
- Pōvio figgieu! - se sente a dî da-e gente
che, mettendose torna a pregâ, se ne van tutti quanti a casa.
24.
O Pinòsso o l'é anæto avanti nüando tutta a
neutte, in mëzo ai lampi e ä gragneua. Quande l'é tòsto giorno, n'onda ö
sbatte insce na zinha. Intanto, l'ea vegnùo sën e, ammïando tutto 'n gio, lê
o no vedde nisciunha barca, ma solo de l'ægua, da tutte e parti: o l'ea
finìo insce n'ìsoa.
Pe fortunha passa pe de lì n'pescio e o
Pinòsso o ghe peu domandâ:
- Tì che ti væ de longo avanti e 'nderrê into
mâ, no t'æ miga incontròu na barchetta con mæ poæ 'nçimma, dë vòtte?
- Co-a borrasca che gh'é stæto, a sajâ anæta a
picco e teu poæ s'ōu sajâ mangiòu quello pescio cattivo che da n'pō de tempo
o l'é vegnùo a fâ o prepotente chì 'n gio: o Pescio-can.
- O l'é coscì gròsso sto Pescio-can? -
domanda, preoccopòu, o Pinòsso.
- Gròsso?! O g'ha na bocca che ghe passieiva
n'treno.
Mëzo rassegnòu, o marionetto o s'innandia pe
n'sentê e o l'arriva inte'n pòsto che ghe dïvan o Pàise dë Ave Industriose:
là ōgnidun o gh'aiva o seu daffâ e, pròppio comme da-e ave, nisciun o stava
a fâ o pellandron.
O nòstro amigo, ch'o l'ea sensa mangiâ da
n'giorno, o preuva a domandâ se ghe fan a limōxina, ma o g'ha n'pō
vergheugna, perché seu poæ o ghe dïva sempre: "a limōxina a peu anâ ben solo
pe-i vëgi e i maròtti".
E
difæti n'massacan o ghe risponde:
- Mì,
quarche palanca tä daggo, ma tì ti me devi aggiuttâ a camallâ sti sacchi de
cäçinha.
- Ma a cäçinha a l'é pesante e mì son stanco!
- se lamenta o Pinòsso.
Pe seu fortunha passa na dònna ch'a portava
doî bolacchi d'ægua, tutta zemba pe-a fadiga.
- Pòsso beive na goâ? - ghe fa o Pinòsso.
- Beivila pure, mæ cao figgieu.
Quand'o s'é levòu a sæ, o sospìa:
- Se poesse levâme coscì anche a famme!
Sentindo dî coscìe, lê a ghe fa na propòsta:
- Se ti m'aggiutti a portâ n'bolacco a casa,
pòi te daggo n'bèllo tòcco de pan.
O Pinòsso o l'ammìa o bolacco e o no dixe né
scì e né no.
- E insemme te daggo na xatta de cōi condìi
con eujo e axòu.
Lê o ghe pensa ancon.
- E pòi te daggo n'döçe ascì.
Alloa o se decidde, o se càrega o bolacco
insciä tésta, ö pòrta a casa, e o se mette a tōa.
Dòppo n'pō ch'o mangia, o tia sciù a tésta pe
dî graççie ä dònna, o-ä vedde ben inta faccia, e o l'arrèsta lìe co-a
forçinha pe l'äja.
- Tì - o ciambròtta - ti t'assomeggi
... ti gh'æ a mæxima voxe ... i mæximi euggi ... i mæximi cavélli ... comme
lê!!! Ō Foæ Turchinha, dimme che t'ê pròppio tì! No me fâ cianze, ti
savesci, mì hò zà cianzùo
tanto!
25.
De zà ch'o l'aiva scoverta, a Foæ Turchinha a
ghe dixe quello che ghe vëgne.
- Brutto pellandron, con tutto quello che t'æ
fæto ti me vëgni ancon a çercâ?!
- L'é che te veuggio ben, e òua che t'ê ciù
grande pòsso fâ conto che ti seggi mæ moæ: l'é tanto che veuggio avei a
mammà comme i ätri figgieu. Dimme n'pō, comme t'æ fæto a cresce coscì fïto?
Veuggio cresce mì ascì, son stuffo de fâ o marionetto, veuggio diventâ
n'òmmo.
- Pe vegnî grande, ti tōu devi meitâ: fâ o
bravo, dâ à mente, anâ a scheua, dî sempre a veitæ. E tì, no ti l'ê o tipo.
- Scì, ma da ancheu veuggio cangiâ vitta, ëse
a consolaçion de mæ poæ, s'o fisse ancon vivo. Tì cōse ti dixi, o sajâ ancon
vivo o nôe?
- Mì diggo de scì, e no me sballio.
A sta rispòsta chì, o Pinòsso o l'ha piggiòu e
moen da Foæ e o s'é misso a baxâle tante vòtte ch'o paiva matto. Pòi, tïando
sciù a tésta e ammïandoa inta faccia, o ghe fa:
- Donca no l'ea vea che t'ëi mòrta. Ti savesci
comme son stæto mâ quand'hò visto a ciappa da çimitëjo!
- Ö sò, e l'é pe questo che te perdonho. Se ti
t'ê sagrinòu, veu dî armeno che t'ê bravo de cheu, e da ùn bravo - anche s'o
l'é abituòu mâ - se peu sempre sperâ quarcōsa de bon. Ma, d'òua in
avanti, ti doviæ fâ sempre quello che te diggo mì: anâ a scheua, trovâte
n'travaggio, eccétera.
O Pinòsso o l'ea diventòu serrio, e o
mogognava:
- Ma òua, pe anâ a scheua me pâ n'pō tardi ...
- Nôe! pe imparâ no l'é mai tardi. Guai a
lasciâse piggiâ dä pellandronajja! A l'é n'mâ grammo, che beseugna guarîlo
sùbito, fin da figgieu, sedonca da grendi no se guarisce ciù.
26.
Ä matin dòppo o Pinòsso o va a scheua e,
quande veddan intrâ quello marionetto, i figgieu se mettan tutti a rie. Lê o
fa mostra de ninte e o va a assettâse, ma i figgieu ö piggian in gio e ghe
fan i despëti: ùn o ghe piggia o berrettin, l'ätro o ghe tia sciù o vestî,
l'ätro-ancon o ghe fa di barbixi co l'inciòstro. Gh'é finha ùn ch'o çèrca de
ligâghe di fî ai pê e a-e moen pe pòi fâlo ballâ.
Pe n'pō o sta carmo, ma pòi o perde a
paçiensa, o gia o möro verso quelli che l'angôscian e o ghe braggia:
- Stæ n'pō a sentî, figgieu, mì no son miga
vegnùo chì pe fâve da paggiasso! Mì rispètto i ätri e veuggio ëse rispettòu.
- Ma bravo! ... T'æ parlòu ben comme n'libbro!
... - crìan quelle leggee contorçendose dao rie.
- Un figgieu - o ciù cattivo - o l'allonga
finha na man pe abbrancâ o naso do marionetto, ma o no fa a tempo: o Pinòsso
o l'allonga lê na gamba sott'ao banco e o ghe mòlla n'bèllo cäso.
- Che pê dui che ti gh'æ! - cria o figgieu
frettandose a gamba segnâ.
- E che gommie due! - l'azzonze n'ätro ch'o
l'aiva giusto assazzòu un gommio de legno insciö stéumago.
Da quello momento là tutti g'han vosciùo ben,
anche o méistro, ch'ö vedeiva sempre arrivâ pe primmo e anâ via pe
ùrtimo, e stâ attento e studiâ e fâ ben o cômpito. O gh'aiva solo n'difètto:
ch'o se fäva tròppi amixi, e tanti ean dë leggee.
Un bèllo giorno, intanto ch'o l'anava a
scheua, o sente dî che, into mâ là vixin, l'é arrivòu un pescio gròsso comme
na montagna.
- Ch'o segge quello de quande l'é negòu mæ
poæ? - o pensa.
- Niätri l'anemmo a vedde - dixan i seu
amixi.- Ti vëgni tì ascìe?
- Mì ö vëgno a vedde dòppo che l'é finìo a
scheua.
- Belinon! Cōse ti te creddi, che n'pescio
gròsso coscì o stagghe lì a spëtâte tì tutto o giorno?
E coscì partan
tutti de corsa pe-i campi, cö
Pinòsso davanti. Paiva ch'o gh'àisse e äe inti pê, da quante o l'anava
spedìo. Pōvio figgieu, o no saiva ancon a che desgraççie o l'anava 'ncontro.
27.
Tanta corsa pe
ninte: o Pescio-can o no gh'ea, la 'n gio.
- O sajâ anæto a fâ a seu
colaçion ... Ò o sajâ anæto a fâse na pisa - s'ä rìan i compagni do
Pinòsso.- Tì aspëtilo finh'a stassejja, peu dâse ch'o sciòrte torna. Niätri
te ghe lascemmo.
Dä mainea de parlâ, lê o
capisce che gan fæto n'scherso.
- Séi di nesci! Che gusto
ghe peu ëse a fâ n'scherso coscì scemmo?
- Tōu spieghemmo: faxendote
vegnî chìe, t'emmo fæto perde a scheua. Niätri semmo stuffi d'aveighe ùn
comme tì, sempre coscì bravo e preciso, ch'o ne fa fâ brutta figùa cö
méistro. Ti devi smette, de studiâ.
Lê o no ghe pensa manco
lontanamente, coscì finiscian pe rattellâ. I nemixi do Pinòsso arvan e
cartélle, tìan feua i libbri, e fan pe tïâgheli insciä tésta, ma lê o se
spòsta da na parte, e pòi da l'ätra, e coscì i libbri xeuan tutti zù inte
l'ægua.
Pòi ùn o l'arriësce a
agguantâ o libbro do Pinòsso e o gh'òu spaa contra ma, in cangio de piggiâ a
seu tésta de legno, o piggia quella de n'seu amigo, ch'o sbatte pe tæra
comme n'mòrto.
Dä poìa, scappan tutti.
Solo o Pinòsso o l'arrèsta lì, a vedde se o figgieu o se repiggia
bagnandoghe a fronte cö mandillo ùmido.
No se sa comme mai, dòppo
n'pō passan pe de lì doî carabinê e, dai segni insciä tésta, veddan che o
figgieu o l'é stæto ferìo dao libbro.
- De chi o l'é sto libbro
chìe? - s'informan.
- O l'é o mæ - deciara
giustamente o Pinòsso.
- Basta coscì, no gh'é
beseugno d'ätro. Stanni sciù e vëgni con niätri!
O Pinòsso o g'ha n'bèllo
dî ch'o no l'ha fæto ninte de mâ. Quei làe no sentan raxoin e ö pòrtan via.
Marcian pe do bèllo finh'a che, quande son tòsto arrivæ into pàise, un boffo
d'äja o pòrta via o berrettin ao nòstro amigo.
- Me permettei che vagghe
a repiggiâlo? - o domanda rispettosamente.
- Vanni pure, però fanni
fïto!
O marionetto o va, o
recheugge a berretta ... ma, in cangio de mettisela in tésta o se l'infìa
tra i denti e o s'asbrìa a corrî verso o mâ, svèlto comme na balla de
sccieuppo. I carabinê alloa ghe mòllan appreuvo n'can mastin ch'o se ciamava
Alidōu e o l'ea n'campion de corse di chen.
Zà e gente ean cojosi de
vedde comm'a sajeiva finìa quella corsa. Ma a coixitæ a gh'é arrestâ into
gōscio perché quelli doî, corrindo coscì fòrte, aivan arsòu na püadda che no
se vedeiva ciù ninte.
28.
O Alidōu, a fòrsa de
corrîghe approevo, ö l'aiva tòsto piggiòu. Pe fortunha o mâ o no l'ea guæi
lontan e, appenha arrivòu, o Pinòsso o l'ha fæto n'säto da ræna e o se gh'é
cacciòu drento. O Alidōu o l'avieiva vosciùo fermâse, ma pe l'abbrivo o
finisce inte l'ægua anche lê; solo che lê o no l'é bon a nüâ, e o comensa a
sbatte p'arrestâ a galla.
- Nego! nego! Vëgni-me a
aggiutâ!
O Pinòsso, ch'o l'é bravo
de cheu, o ghe fa fâ n'patto:
- Mì te sarvo, basta che
tì no ti me dagghi ciù de fastiddi.
O Alidōu, zà co-a pansa
pinha d'ægua saâ, o l'é ben contento de poeine sciortî vivo: o se fa tïâ
pe-a coa finha insciä zinha e o promette d'ëse riconoscente.
O Pinòsso o neua ancö'n
pō appreuvo ä costea e, a'n bèllo momento o vedde, tra i scheuggi, na tanha
con do fumme ch'o sciòrte.
- Là ghe dev'ëse n'feugo
aççeiso - o pensa - vaggo a sciugâme e a ascädâme n'pō.
O s'avvixinha ma, primma
ch'o s'arrampinha lê, o se sente tïâ sciù da sott'a l'ægua: drento a na ræ,
o l'ea arrestòu! insemme a'n muggio de pesci de tante qualitæ.
Dä tanha sciòrte n'pescòu
brutto ch'o pâ n'mostro. O l'ammìa a ræ e o sospìa:
- Ōh, anche ancheu porriō
fâme na bèlla frittâ de pescio!
O Pinòsso o pensa:
- A me va zà ben, che mì
no son un pescio.
O pescòu o caccia na man
inta ræ e, un dòppo l'ätro, o l'arranca feua tutti i pesci dandoghe a
ōgnidun o seu nomme. L'ùrtimo ch'o l'arrèsta l'ea o Pinòsso:
- Che razza de pescio o
sajâ mai, questo chìe?! N'affare coscì no l'hò mai visto.
Ö l'ammìa ben da tutti i
versci e ghe vëgne da dî:
- Ah, hò capìo, o dev'ëse
na gritta!
- Ma che gritta e gritta!
- se lamenta o Pinòsso - mì son un marionetto.
- Diggo a veitæ - o
mogogna o pescòu - l'é a primma vòtta che me càpita o pescio-marionetto. L'é
ancon mëgio, coscì te mangïō ciù voentea.
- No l'ei miga capìo, che
no son un pescio! Nö sentî che mì parlo e raxonho comme Voî?
- L'é vea - dev'ammette o
pescòu - e dæto che ti gh'æ a fortunha de parlâ e raxonâ te trattiō ciù ben:
te lascio decidde a che mainea t'é ciù cao ëse cheutto, inta sarsa de tomate
o frïto inta poëla?
- A mì m'é ciù cao ëse
lasciòu lìbero.
Ma quello là o no l'ea
miga d'accòrdo:
- Figùite se pòsso pèrde
l'ōccaxion d'assazzâ n'pescio coscì ræo!
O ghe liga i pê - ö passa
inta fænha tanto che, duo dä poìa comm'o l'ea, o diventa comme na stàttua de
gesso - e pòi ö l'abbranca pōu còllo e ö pòrta sovia ä poëla pinha d'eujo
ch'a frizzeiva.
29.
O l'ea zà lì pronto a
mollâlo inta poëla boggente quande n'gròsso can ch'o l'aiva sentìo l'ōdô de
coxinha o l'intra inta tanha. O pescòu o çèrca, de scorrîlo, ma o can o ghe
regìa i denti. Alloa se fa sentî a voxe do Pinòsso:
- Alidōu, se no ti me
sarvi tì, sta vòtta, son bèll'e frïto!
O can o l'ha conosciùa,
quella voxe: o fa n'säto, o piggia 'n bocca o marionetto, ö destacca dä man
do pescòu, e ö pòrta via dä tanha.
Quande son lontan a
basta, se salùan e o Pinòsso o va fin da na cabanna là vixin pe vedde s'o
l'attreuva n'vestî netto.
- Chì, de vestî - ghe
dixe n'vëgio ch'o stava lì assettòu a soiggiâse - gh'é solo n'sacchetto che
ghe tegnivo i faxeu; se ti veu, piggitelo, o l'é lazzùe.
O no sōu fa dî doé vòtte:
o piggia o sacchetto, o ghe fa trei pertuxi co-e tesoìe e o se l'infìa dä
tésta.
Vestìo coscì, o va into
pàise, dov'o l'arriva che l'é zà neutte.
O va a sunâ o campanin
dov'a stava a Foæ Turchinha, ma nisciun ö sente. O seunna ciù fòrte, tante
vòtte, e finarmente - dòppo mëz'oa - s'arve o barcon a l'ùrtimo cian e a
se spòrze na gròssa lumassa ch'a ghe dixe:
- Spëtime, che vëgno zù e
t'arvo sùbito.
Passa n'oa ma no vëgne
manc'ùn. Alloa o torna a sunâ: finarmente s'arve o barcon do cian de sotta e
se spòrze a Lumassa.
- L'é ciù de n'oa che
t'aspëto! - se lamenta o Pinòsso - mescite, che me piggia freido!
- Mæ cao figgieu - a ghe
risponde lê - mì son na lumassa, e e lumasse no g'han mai sprescia - e a
særa o barcon.
Dòppo doé oe o Pinòsso o
perde a paçiensa. O mòlla n'cäso insciä pòrta coscì fòrte che o pê o ghe va
drento e o no l'arriësce manco ciù a arrancâlo. Coscì, quande l'arriva a
Lumassa, tutta süâ, a no peu fâ de mëgio che dîghe:
- Pe fâte intrâ, ghe va
n'bancâ, chìe. Cöro a ciamâlo.
O Pinòsso o no ne peu
ciùe. O s'accoëga pe tæra e o s'addòrme.
Quand'o s'addescia, o
rivedde a Foæ, ch'a-ö perdonha ancon na vòtta a patto ch'o fasse o
bravo e o vagghe ben a scheua ciù de primma.
E difæti lê o passa
l'examme, e co-i voti ciù bèlli da scheua.
A Foæ, insciä fin, a peu annonçiâghe:
- Doman t'aviæ finìo
d'ëse n'marionetto de legno e te fajō diventâ n'figgieu. Hò zà comandòu
duxento tasse de ceffelæte pe fâ fèsta. Veuggio che ghe seggian tutti.
30.
O poeiva anâ a 'nvitâ chi
o voeiva, a patto ch'o vegnisse a cà primma de neutte. Inte n'oa o l'aiva zà
fæto tutto o gio di seu amixi; ghe ne mancava solo ùn, un longagnon smòrto
ch'ö ciamavan Lumin. O l'ea o ciù pellandron dä scheua, ma o Pinòsso o ghe
voeiva ben.
Sùbito, o nö l'ha
attrovòu; pòi, a fòrsa de çercâlo, ö l'ha scovèrto assettòu sott'ao pòrtego
de cà seu.
- Cōse ti ghe fæ lìe? -
ghe fa o Pinòsso.
- Aspëto che segge neutte
pe partî, che no me veddan. Cōse ti voeivi da mì?
- Ti savesci! Doman
daggo na fèsta a cà mæ. Son vegnùo a
'nvitâte.
- Ma se te diggo che
parto stassejja! Vaggo 'nte n'pòsto ... là scì che l'é na fèsta!
- E che pòsto sajeiva,
che ti væ?
- O l'é o Pàise dë Demoe,
no gh'é pòsto ciù san pe-i figgieu: là no gh'é manco de scheue e e
settemanhe son fæte de na zeuggia e séi doméneghe. Ti vegniësci tì ascì, dì
a veitæ?
- No pòsso: hò promisso a
mæ moæ d'ëse a cà primma che segge neutte, sedonca a sta in anscietæ.
- Cōs'a g'ha poìa, teu
moæ, che te màngian i ratti-pennughi?!
- Lê a sbraggia de longo,
ma pòi a se carma. Basta lasciâ passâ n'pittin de tempo.
- Ti veddi, donca, che ti
peu vegnî: se là no ti ghe stajæ ben, ti torni 'nderrê e tutto o l'arrèsta
comme primma.
- No ti gh'æ miga tòrto.
E se l'é veo quello che ti conti, quello là o dev'ëse pròppio o pàise giusto
pe mì.
Intanto, da lontan, se
sente sunâ na tromba, cianin comme n'xeuo de sinsaa.
- Tōu-chìe! - dixe o
Lumin stando sciù in pê - l'arriva o cäro ch'o vëgne a piggiâne. Donca, ti
vëgni ò nôe?
31.
O cäro o l'é arrivòu ch'o
no s'é manco sentìo, avendoghe e reue fasciæ con dë strasse. Ö tïavan dozze
cobbie d'axi, tutti con di stivæ de gomma a-e sampe pe no fâ fracasso. O
padron o l'ea n'ōmmetto ciù largo che longo e o dava l'idea d'ëse pròppio
bravo perché tutti i figgieu no vedeivan l'oa de fâ sto viægio con lê fin
into Pàise dë Demoe. Difæti o cäro o l'ea zà pin comme na scàttoa d'ancioe,
e Pinòsso e Lumin g'han avùo o seu daffâ p'attrovâ pòsto.
Quande l'ea tòsto l'oa
che se va a scheua, son arrivæ into Pàise, ma no gh'ea perìcolo: là de
scheue no ghe n'ea manc'unha. O l'ea n'pòsto tutto speciale: gh'ea solo di
zoëni da séi a quattòrz'anni, che fävan tutti i zeughi inmaginàbili. Ghe
n'ea ùn ch'o camminava co-e moen pe tæra e e gambe pe l'äja, ùn ch'o fäva o
verso da galinha ch'a l'ha fæto l'euvo, di ätri che ghe ciōccavan e moen,
rïeivan, crïavan, scigoavan ... Insomma, l'ea tutto n'carlevâ, che ghe
sajeiva stæto da mettise i tappi intë oëge pe no diventâ sordi.
Pinòsso, Lumin e tutti quei
ätri do cäro s'infïan inte sta barönda e se fan sùbito di amixi. Chi l'é
ch'o poeiva ëse ciù contento de lô?
- Che bèlla mainea de
vive, che g'han chìe! - continuava a dî o Pinòsso ao Lumin.
- E pensa che tì ti
sajësci arrestòu a casa a perde do tempo a studiâ! Ö son n'amigo ò no, a
aveite conseggiòu de vegnî chìe?
- L'é vea - ghe lascia
credde o Pinòsso - e pensa che o méistro, invexe, o me dïva sempre de
lasciâte perde perché t'ëi na leggea!
- Pōvi'òmmo
- ö compatisce o Lumin -
ö sò ch'o se divertiva a scōxîme,
ma ö perdonho.
- T'ê
n'amigo che no ghe n'é de pægi, e
generoso, de sorvecciù! - ghe fa o marionetto, abbrassandolo e dandoghe
n'baxo de riconoscensa in mëzo ai euggi.
Però, dòppo di meixi ch'a
l'anava avanti sta bardōja, na mattin o
Pinòsso o s'addescia e o s'attreuva na brutta sorpreisa ...
32.
Grattandose a tésta, o
s'ea accòrto che e oëge gh'ean cresciùe de n'parmo! O l'é anæto de corsa a
çercâ n'spëgio e o l'ha visto quello ch'o no se sajeiva mai ciù vosciùo
vedde: un bèllo pâ de oëge da ase.
O s'é misso a cianze e a
batte a tésta insciä miägia tanto che, sentindolo, s'avvixinha na sciôrnoa
ch'a veu savei cōse succedde:
- Cōse ti gh'æ da crïâ
tanto? t'ê maròtto?
- G'hò poìa de scì: me
sento a freve.
A Sciôrnoa a ghe tocca o
pöso e a ghe fà:
- Hò capìo tutto: tì ti
gh'æ a freve aseninha! Da chì dōtræ oe no ti sajæ ciù n'marionetto, ma manco
n'figgieu. Ti stæ pe diventâ n'ase, pròppio comme quelli che tìan i cäri.
- Ōh, pōviamì, pōviamì!
Cōse pòsso fâ pe guaî?
- Cōse ti veu fâ, ōrmai?!
- sospìa a Sciôrnoa - l'é scrïto insciö libbro do destin che i figgieu con
nisciunha quæ de studiâ diventan di axi. Cianze quande l'é tardi, no serve
ciù a ninte.
- Ma a corpa a no l'é a
mæ - spiega o Pinòsso - l'é tutta corpa do Lumin! Òua vaggo a çercâlo e, se
l'incontro, ghe ne diggo doe.
O se mette na scoffia 'n
tésta pe crovîse o oëge e o comensa a gïâ pe tutte e stradde do Pàise. A
n'bèllo momento, o vedde ùn co-a scoffia n'tésta comme lê. L'ea pròppio o
Lumin.
Sùbito se vergheugnan,
pòi deciddan de scrovîse a tésta tutti doî insemme e sccieuppan a rie ma,
insciö ciù bèllo, o Lumin o se sente mâ:
- Aggiutæme, no riëscio
ciù a stâ drïto inscë gambe!
E, dòppo n'pō, anche ao
Pinòsso gh'é piggiòu o mæximo mâ. A tutti doî gh'é vegnùo da azzembâse, da
mette e moen pe tæra e camminâ con quattro sampe, pròppio comme e béstie.
Gh'é finha parsciùo de sentîse spontâ o pei e a coa.
Alloa han fæto pe cianze
ò lamentâse, ma tutto quello che s'é sentìo ... l'é stæto n'rägno da axi:
- Ï-ō ... ï-ō ... ï-ō ...
33.
Sentindo rägnâ coscì ben,
l'arriva l'Ōmmetto do cäro, ch'o ghe fa i seu complimenti e o-ï pòrta 'n
ciassa. Insciö mercòu dë béstie, ghe n'ea pe coscì de gente pronti a
accattâli, e coscì o Lumin ö se l'é piggiòu un paisan che gh'ea mòrto l'ase
o giorno primma, e o Pinòsso l'han vendùo a na compagnìa de paggiassi.
Ä fin da fea, o
s'attreuva inte na stalla davanti a na greuppia de fen, che da mangiâ no
gh'é ätro. Lê o s'adatta, o l'arriva finha a rumegâ da paggia dä famme ch'o
g'ha, ma ö vedde o padron ch'o ghe braggia:
- Cōse ti te creddi,
pellandron, che t'agge accattòu solo pe fâte mangiâ?! Vëgni, che te fasso
vedde cōse ti gh'æ da fâ pe fâme guägnâ tante palanche.
E coscì, pe trei meixi, a
corpi de scorriâ, o ghe mostra a ballâ, a sätâ i çèrci, a stâ drïto inscë
sampe derrê, e tutte ste cōse da fâ rie.
Un bèllo giorno, mettan
feua sto cartéllo: "Stassejja tutti i artisti da compagnìa con tutti i
cavalli e e cavalle, fajan di zeughi e di säti mortali e, pe sorvecciù, se
fajâ vedde pe-a primma vòtta o famoso ASE PINÒSSO".
Ao spettàcolo gh'é pin de
gente. Verso a fin, ghe tocca ao Pinòsso. Prexempio, sparan un corpo de
pistòlla e lê o se deve accoegâ pe tæra pe dâ a divedde ch'o l'é mòrto ...
dappeu o fa na sorpreisa e o sta sciù. O fa tutto ben e ghe ciòccan e moen,
solo che pòi o se fa mâ pe davvei: o s'ingamba malamente inte n'çèrcio ch'ö
doveiva sätâ e o se fa n'taggio inte na gamba.
Ö pòrtan dao veterinäjo:
segondo lê o l'é destinòu a arrestâ rango pe sempre. Alloa o padron o dixe:
- Cōse voei che me ne
fasse de n'ase rango: ghe dajeiva da mangiâ tutta a vitta in pèrdia.
Coscì ö pòrtan torna
insciö mercòu. Stavòtta nisciun ö veu. A fòrsa de chinâ o prexo, insciä fin
ö l'accatta ùn che ghe serve da pélle pe fâse n'tambùo.
Questo-chì ö pòrta insciä
zinna do mâ, o gh'attacca na pria ao còllo, o ghe dà n'sponcion e ö fa cazze
inte l'ægua. Tïòu zù dao peiso da pria, l'ase o sparisce sotta.
O padron, tegnindo sempre
in man na còrda ch'o l'aiva ligòu a na sampa, o s'assetta 'nçimma a'n
scheuggio aspëtando che a pōvia béstia a neghe, pe pòi levâghe a pélle.
34.
Passòu trei quarti d'oa,
o tia sciù a còrda ma, ao pòsto de l'ase mòrto negòu, vëgne feua
n'marionetto bèllo vivo. Ao veddilo, o padron o l'arrèsta co-a bocca averta
e i euggi feua da tésta:
- Dov'o l'é l'ase c'hò
cacciòu inte l'ægua? pòrco can!
- Se me deslighæ vōu
diggo - ghe proponhe o Pinòsso.
- Va ben! - se lascia
convinçe quell'ätro, levandoghe a còrda.
- Ebben, l'ase eo mì -
ghe fa credde o Pinòsso. - I pesci m'han mangiòu a pélle de feua ma, de
drento, son sempre stæto n'marionetto de legno comme me vedei òua.
- Scì, ma òua chi më dà e
mæ palanche? Dond'ä piggio a pélle da fâ o tambùo?
- No stæve a preoccopâ,
ao mondo gh'é pin, d'axi; fajæ fïto a trovâne n'ätro.
- Scì, ma e palanche ghë
remetto!
- Ve serve pe castigo:
Voî ei çercòu d'ammassâme, e sta cattivëja gh'ei da pagâla, a quarche
mainea.
- Scì, ma a no l'é miga
finìa: òua t'abbranco, te pòrto torna insciö mercòu e te vendo comme legna
da bruxâ!
Ma ōrmai l'ea tròppo
tardi: o marionetto o l'ha fæto n'säto comme na mòlla scin inte l'ægua e o
l'é scappòu via nüando ciù svèlto de'n pescio.
E seu desgraççie, però,
no ean ancon finìe perché, into scappâ de corsa, o l'é anæto e finî drïto
inta bocca do famoso Pescio-can, ch'ö l'ha collòu tutto intrego comme se
ninte fisse. Coscì o s'é attrovòu into stéumago da béstia, che no se ghe
vedeiva ninte; se sentiva solo un rumô d'äja ch'o vegniva dai pormoin, comme
se o Pescio-can o gh'àisse l'àxima.
- Pōviamì - cianze o
Pinòsso - Chi l'è ch'o porriâ ciù aggiutâme, òua?
- Chi ti veu che
t'aggiutte?! - ghe fa na voxe dao scùo.
- Chi l'é stæto a parlâ?
- domanda o Pinòsso.
- Son mìe, un pōvio tonno
ch'o l'é stæto mangiòu comme tì.
- Ah, e cōse ghe femmo
òua chì drento?
- Gh'é pòco da fâ:
beseugna che ti te rassegni anche tì a ëse digerìo. Mì ascì n'avieiva fæto a
meno ma, pe ùn ch'o nasce tonno, l'é sempre mëgio moî sott'ægua che finî
sott'eujo.
- Pe tì scìe, ma mì no
son un pescio, devo scappâ.
Intanto che fan sti
discorsci, ghe pâ de vedde n'ciæo lontan lontan, ciù zù inta pansa, e o
decidde d'anâ a vedde cōs'o l'ea.
35.
A manaman ch'o
s'avvixinha passando co-i pê inte l'ægua ch'e gh'ea in fondo ä pansa, o
capisce che a luxe a vëgne da na candejja. E quande pōcoassæ o ghe vedde o
s'accòrze che, lì vixin, gh'ea n'òmmo co-i cavélli gianchi ch'o mangiava di
pescetti bèlli crui. Ö l'ammìa ben e ... o no voeiva squæxi credde ai seu
euggi: o l'ea o Beppin, seu poæ, ch'o l'ea anæto a fondo co-a barca e o
Pescio-can ö se l'ea mangiòu!
O l'ea scampòu perché,
pòco lontan, l'ea affondòu anche n'bastimento pin de gente e de ròba, e o
Pescio-can o l'aiva mangiòu un pō de tutto. Anche dë scàttoe de sùccōu,
bescheutti, formaggio, ughetta, e compagnìa bèlla. Arvindo na scàttoa pe
vòtta de ròba bonha o Beppin o l'ea arriescìo sempre a no fâse digerî dä
bestiassa, ma òua no gh'ea arrestòu ciù ninte, manco ciù de candejje.
- Donca sajâ mëgio che
pensemmo a scappâ ä spedìa! - dixe o Pinòsso intanto ch'o se strenze ao
còllo de seu poæ.
- Preuvighe tì, se ti
gh'arriësci, mì ōrmai son vëgio, e pòi no son manco bon a nüâ.
- Se l'é pe quello, ti
t'attacchi a-e mæ spalle e te pòrto mìe, che neuo comme n'pescio; son
piccin, ma fòrte che no ti te l'inmàgini. E se pròppio sajâ destin che
gh'emmo da moî, armeno moïemo 'nsemme.
E coscì se mettan in
marcia verso a bocca. Pe fortunha l'attreuvan averta (o Pescio-can òua o
dormiva, e o fäva fadiga a respiâ pe via de l'àxima). Gh'ea na corrente che
a candejja a s'é asmortâ. Però a fâ ciæo, ōrmai, gh'ean e stélle e a lunha
che luxivan da feua.
Poæ e figgio,
ch'aggueitavan d'inta goa, pìggian o momento bon, passan insciä lengua e
s'imbōsan feua inte l'ægua tegnindose pe man.
Tutto 'n gio, no se
vedeiva ätro che do çê e do mâ. O Pinòsso o comensava a ëse stanco de nüâ
pe doî, e o Beppin (mëzo mòrto dōu freido), pe ammiâ se s'arrivava da
quarche parte, o sciaccava i euggi comme n'cuxòu pe infïâ l'agoggia.
Chissà comm'a sajeiva
finìa se no àissan attrovòu n'amigo, o Tonno, o seu compagno de prexon, ch'o
gh'ea anæto appreuvo e che, pe ringraçiâli d'aveighe mostròu a scappâ, o ghe
dixe d'attaccâse ä seu coa e o-ï rebélla fin a toccâ tæra.
36.
Na vòtta arrivæ ao
sciüto, che 'ntanto l'ea vegnùo l'arba, se dan n'euggiâ 'n gio pe capî ben
dove son stracquæ. Çento metri ciù 'n là, insciä stradda, veddan doî che ciù
mäingrajæ no poeivan ëse. Ean o Gatto e a Vorpe ch'aivan imbroggiòu o
Pinòsso, ma ghe ne voeiva pe riconoscili: o Gatto, che na vòtta o fäva
mostra de no veddighe, o l'ea vegnùo òrbo pe davvei - e a Vorpe, che na
vòtta ë studiava tutte pe xattâ e palanche a-e gente, a l'ea cheita tanto 'n
misëja ch'a s'ea finha dovùa vende a coa a ùn ch'a ghe serviva pe scorrî e
mosche. E de sorvecciù, scicomme e desgraççie no vëgnan mai sole, s'ean
acciappæ a rogna e òua, faxendo pietæ, domandavan a limōxina. Ma o Pinòsso o
ghe risponde mâ:
- No ve basta ëse di
laddri, séi anche di straggioin! Quello che ve meitæ l'é de moî de famme, e
se séi maròtti ve sta ben! Pe quante me riguarda, poei crepâ lì dove séi!
Anando avanti pe-a
stradda incontran un paisan ch'o se ciamava Gioäne. Dæto ch'o tegniva i
vitélli, preuvan a domandâghe do læte pe levâse a famme ciù gròssa, ma lê o
veu ch'ōu pagan. De palanche no ghe n'han; coscì se mettan d'accòrdo che lê
o ghe dà n'gòtto de læte ògni çento stagnoin d'ægua che o Pinòsso o
gh'aggiutta a tïâ sciù dao posso inte l'òrto co-a çigheugna.
- Primma - ghe spiega o
Gioäne - a fâ i travaggi m'aggiuttava n'ase, ma òua o l'é tutto derenòu pe-o
tròppo lōu e o l'é lì-lì pe tïâ o gambin.
Quand'o vedde l'ase
spattaròu into staggio, o Pinòsso ö riconosce: l'ea o Lumin, ch'appenha ö
vedde o dà n'corpo pe tæra e o meue dä vergheugna.
Alloa o marionetto,
finarmente, o capisce che l'é mëgio mette giudiççio, inta vitta: quande gh'avansa
do tempo, finìi i travaggi di campi, o l'impara a fâ e cavagne co-i gorrin e
a impaggiâ e caréghe, e coscì o mette finha da parte dë palanche.
Un giorno de mercòu, o
sta sciù fïto e o dixe a seu poæ:
- Vaggo fin a accattâme
di vestî neuvi.
Appenha sciortìo de 'n
casa o se sente ciamâ: l'ea a Lumassa ch'a fäva da camëa ä Foæ dai cavélli
turchin. O Pinòsso o g'ha n'bèllo domandâ comm'o peu fâ pe veddila torna, a
Foæ:
- L'aivan portâ a l'uspiâ
- ghe conta a Lumassa- e pòi a lé mòrta. Tutto quello che ti peu fâ, ōrmai,
l'é pagâ o funerale.
O Pinòsso o ghe lascia
tutte e palanche ch'o g'ha e o cöre a cacciâse torna in létto pe cianze, ma
o s'addòrme.
Into seunno ghe pâ de
vedde a Foæ Turchinha ch'a rie e a ghe dixe:
- Mæ cao figgieu, g'hò da
perdonâte ancon na vòtta! E mì te perdonho. Però, pe l'avvegnî no ti porriæ
ciù aggiustâla coscìe: se no ti fajæ comme se deve, no bastiâ ciù che ti te
sagrinhi. L'é pe tì che tōu diggo, pe mì ōrmai a me va ben a tutte e mainee.
A sto ponto o Pinòsso o
s'addescia, o s'ammìa into spëgio, ma o no se riconosce ciù. O cöre da seu
poæ pe savei:
- E quello pōvio Pinòsso
de legno, che fin o l'ha fæto?
- Tōu-làe - ghe risponde
o Beppin mostrandoghe n'marionetto tutto stropiòu, arrembòu a na caréga co-e
cheusce incroxæ, ch'o gh'aiva a tésta ch'a ghe pendeiva da na parte e e
brasse da l'ätra.
O Pinòsso ö l'ammìa ben,
quell'affare de legno - o capisce a serreujja ch'o gh'aiva inta tésta, e o
s'avvanta:
- Comm'eo redìcolo da
marionetto, òua scì che staggo ben che son diventòu un figgieu, e de quei
bravi!=
|